Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
12 grudzień 2018
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
Profesor Józef Antoni Dubiński Doktorem Honoris Causa AGH

Na wniosek Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Senat AGH uchwałą nr 115/2012, podjętą w dniu 30 maja 2012, nadał tytuł Doktora Honoris Causa Akademii Górniczo-Hutniczej, profesorowi Józefowi Antoniemu Dubińskiemu – za: wybitny wkład w rozwój geofizyki górniczej, a szczególnie sejsmologii kopalnianej, interdyscyplinarnych badań dotyczących podziemnego górnictwa węgla i rud miedzi oraz za osiągnięcia w zakresie działań na rzecz rozwoju kadry naukowej o najwyższych kwalifikacjach w naukach o Ziemi i naukach górniczych.

Podczas uroczystego posiedzenia Senatu AGH w dniu 29 czerwca 2012, Rektor AGH prof. Antoni Tajduś wręczył insygnia godności Doktora Honoris Causa AGH prof. Józefowi Antoniemu Dubińskiemu.

Promotorem nadania godności Doktora Honoris Causa AGH był prof. Andrzej Leśniak z Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH (tekst laudacji wygłoszonej przez pana profesora w trakcie uroczystego posiedzenia Senatu AGH w dniu 29 czerwca 2012 przedstawiamy poniżej).

Recenzentami byli: prof. Jan Palarski, Instytut Eksploatacji Złóż, Wydział Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej oraz prof. Wacław Marian Zuberek, Wydział Nauk o Ziemi, Katedra Geologii Stosowanej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

fot. Zbigniew Sulima

Laudacja z okazji nadania godności Doktora Honoris Causa
Akademii Górniczo-Hutniczej profesorowi Józefowi Antoniemu Dubińskiemu

Jego Magnificencjo Rektorze,
Wysoki Senacie,
Dostojny Doktorze Honorowy,
Szanowni Państwo!

To wielki zaszczyt i wyróżnienie, że mogę przed tak szanownym gronem przedstawić dorobek naukowy, dydaktyczny i organizacyjny profesora Józefa Dubińskiego, członka korespondenta Polskiej Akademii Nauk. Moja radość i satysfakcja jest tym większa, iż profesor Józef Dubiński dla mnie osobiście i dla wielu geofizyków, górników i geologów, nie tylko mojego pokolenia, jest niekłamanym autorytetem naukowym i jedną z najbardziej znaczących osobistości polskiej geofizyki i polskiego górnictwa. Mam ten przywilej, że mogę na bieżąco obserwować wszechstronność badań pana profesora, interdyscyplinarność jego zainteresowań, umiejętność stawiania istotnych z punktu widzenia rozwoju nauki i praktyki pytań, i problemów, a co ważniejsze konsekwentnego i skutecznego kreowania ich rozwiązań. Te wysoce pożądane u pracownika naukowego cechy sprawiły, że lata Jego pracy zawodowej owocowały w wydarzenia znaczące i brzemienne nie tylko dla Jego osobistej kariery, lecz również dla rozwoju całej dziedziny naukowej, a niejednokrotnie całej gałęzi gospodarki naszego kraju. Potwierdzeniem moich słów o aktywności naukowej i licznych dowodach uznania dla osoby i działalności profesora Dubińskiego jest inicjacja i kierowanie wieloma projektami badawczymi, powierzenie mu wielu odpowiedzialnych funkcji i stanowisk w organizacjach i stowarzyszeniach naukowych i przemysłowych oraz zaproszenia do komitetów naukowych najbardziej znaczących kongresów górniczych i geologicznych.

fot. Zbigniew Sulima

Szanowni Państwo!

Laudacja ma swoje wymagania i podawane w niej informacje powinny cechować się chronologicznym uporządkowaniem. Realizacja tego zadania wymusza powrót do samego początku.

Profesor Józef Dubiński urodził się w 1945 roku w Uściu Solnym k. Bochni. W 1963 roku po maturze w Liceum Ogólnokształcącym w Bochni podjął studia na Wydziale Geologiczno-Poszukiwawczym Akademii Górniczo-Hutniczej im. St. Staszica w Krakowie, w specjalności geofizyka stosowana, które z wynikiem bardzo dobrym ukończył w 1969 roku. Po ukończeniu studiów przez okres roku pracował w Przedsiębiorstwie Geofizyki Górnictwa Naftowego w Toruniu, a następnie, przez kolejny rok w Międzyresortowym Instytucie Geofizyki Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Od 1971 roku swoją karierą zawodową związał z Głównym Instytutem Górnictwa w Katowicach. Stopień doktora nauk technicznych uzyskał w 1978 roku, doktora habilitowanego nauk technicznych w dyscyplinie górnictwo i geologia inżynierska w 1990 roku, a tytuł profesora nauk technicznych w 1995 roku. Ukończył ponadto, w 1997 roku podyplomowe studia menedżerskie w Szkole Głównej Handlowej w zakresie programu Master of Business Administration MBA. Przebywał na kilkudziesięciu stypendiach i szkoleniach zagranicznych, między innymi w 1985 roku w Instytucie Geofizyki Uniwersytetu Ruhr w Bochum w RFN, zaś w 1992 roku w USA na stażu w zakresie problematyki pozyskiwania i utylizacji metanu z pokładów węgla.

Profesor Józef Dubiński w latach 1971–
–1991 był pracownikiem naukowo-badawczym GIG, zajmując kolejne stanowiska i kierując początkowo Laboratorium Badań Geofizycznych, a od 1985 roku Pracownią Sejsmiki Górniczej, a następnie Sejsmologii i Sejsmiki Górniczej w Zakładzie Geofizyki GIG.

W dniu 1 listopada 1991 roku został powołany na stanowisko Zastępcy Naczelnego Dyrektora Głównego Instytutu Górnictwa ds. Naukowo-Badawczych i przez okres kolejnych 10 lat odpowiadał za programowanie i realizację polityki naukowej Instytutu.

Profesor Józef Dubiński objął w 2001 roku stanowisko Naczelnego Dyrektora GIG. W latach 2006 i 2011 z sukcesem przystępował do kolejnych otwartych konkursów na to stanowisko.

fot. Zbigniew Sulima

Kierowany obecnie przez niego Główny Instytut Górnictwa posiada I kategorię oraz pełne uprawnienia akademickie w dyscyplinach górnictwa i geologii inżynierskiej oraz inżynierii środowiska. Instytut odnosi także wymierne sukcesy w realizacji projektów badawczych krajowych, europejskich i innych międzynarodowych (około 100 projektów rocznie). Konsekwentnie realizowana przez profesora Dubińskiego strategia rozwoju zapewnia także efektywny rozwój własnej kadry badawczej Instytutu, doskonalenie bazy 17 akredytowanych laboratoriów oraz nowoczesnej infrastruktury badawczej.

40-letnia praca zawodowa prof. Józefa Dubińskiego bardzo ściśle łączy się z szeroko pojętymi naukami górniczymi, a szczególnie ich praktycznym aspektem. Podstawowy nurt jego działalności naukowo-badawczej i jego wkład do światowej nauki górniczej związany jest przede wszystkim z geofizyką górniczą i geomechaniką. Ponadto, szczególnie w ostatnich latach, zajmuje się on także problematyką gospodarki zasobami, przede wszystkim w odniesieniu do złóż węgla kamiennego i brunatnego, a także rozwojem czystych technologii wykorzystania tych nośników energii.

Podstawowy obszar badań prof. Józefa Dubińskiego jest związany z problematyką sejsmiczności indukowanej działalnością górniczą oraz tąpań będących dynamicznym przejawem oddziaływania wstrząsów górotworu na wyrobiska górnicze. Tąpania jako jedno z najpoważniejszych naturalnych zagrożeń górniczych są przyczyną licznych katastrof górniczych, zdarzeń wypadkowych oraz zniszczeń maszyn i urządzeń. Fizyczna natura tych zjawisk nadal nie jest do końca poznana i nadal będą one przedmiotem intensywnych badań, z wykorzystaniem odpowiednich metod geofizycznych oraz geomechanicznych.

Główne kierunki badań prowadzonych przez prof. Józefa Dubińskiego dotyczyły rozwoju i wdrożenia w kopalniach węgla kamiennego metody sejsmologicznej oraz zwiększenia jej efektywności w ocenie stanu zagrożenia tąpaniami, a także poznania genezy oraz cech sejsmiczności indukowanej działalnością górniczą. Zespół stworzony i kierowany przez prof. Dubińskiego dokonał istotnego postępu w metodyce określania mechanizmu ognisk wstrząsów górniczych, wyróżnienia ich różnych typów oraz związku ze stanem zagrożenia tąpaniami, sposobów wyznaczania parametrów fizycznych ognisk wstrząsów górniczych jako bazy dla nowych kryteriów udokładnionej oceny stanu zagrożenia tąpaniami oraz metod tworzenia przestrzennych systemów obserwacji sejsmologicznych umożliwiających zwiększenie dokładności lokalizacji ognisk wstrząsów górniczych. Wymierne aspekty praktyczne prof. Dubiński uzyskał opracowując nową, zweryfikowaną instrukcję prowadzenia obserwacji sejsmologicznych i ich wykorzystania w profilaktyce tąpaniowej.

fot. Zbigniew Sulima

Pionierskie rezultaty prof. Józef Dubiński osiągnął w analizie parametrów i osobliwości pól falowych w bliskich odległościach od ogniska wstrząsu i ich oddziaływań na człowieka. Aktualnie problematyka związana z określaniem parametrów bliskiego pola falowego, a szczególnie wykorzystania prędkości drgań (tzw. metoda PPV) do oceny stateczności korytarzowych wyrobisk górniczych, poddanych wpływom dynamicznym jest intensywnie podejmowana nie tylko w GIG, ale i poza granicami kraju. Analiza pola falowego w pobliżu ogniska wstrząsu jest szczególnie istotna z punktu widzenia ochrony załogi pracującej w warunkach występowania zagrożenia tąpaniami. Badania te stały się inspiracją dla profesora Dubińskiego do podjęcia badań w zakresie nowej konstrukcji hełmów górniczych i sposobów ich mocowania.

Trzeci z głównych kierunków badań prof. Józefa Dubińskiego dotyczy sejsmiki górniczej. Są to w opinii środowiska naukowego jego najbardziej istotne osiągnięcia naukowe. Opracował on mianowicie podstawy metodologiczne sejsmiki górniczej wraz z kryteriami oceny stanu naprężeniowo-deformacyjnego górotworu i stopniami zagrożenia tąpaniami oraz wdrożył te metody do praktyki górniczej w kopalniach węgla kamiennego. Opracowane przez prof. Dubińskiego skale oceny parametrów geomechanicznych na podstawie pomierzonych parametrów sejsmicznych (np. sejsmiczna skala oceny wzrostu naprężeń w warunkach kopalń GZW) cechują się wysokimi walorami użytkowymi i są niezwykle użyteczne w praktyce górniczej o czym świadczą liczne jej wdrożenia w kopalniach polskich, a także zagranicznych (np. w Chinach, Niemczech, Czechach i w Rosji). Metoda sejsmiki górniczej została z czasem przez prof. Dubińskiego rozwinięta w kierunku geotomografii sejsmicznej, zarówno w odmianie pasywnej, jak i aktywnej. Metoda ta jest obecnie stosowana w wielu kopalniach węgla kamiennego, także w kopalniach rud miedzi w LGOM, dostarczając precyzyjną informację o zmianach przebiegających pod wpływem eksploatacji górniczej w stropowych, wstrząsogennych warstwach skał. Daje to nowe, niezwykle cenne informacje o strefie, w której formują się ogniska wysokoenergetycznych wstrząsów górotworu, które są bezpośrednią przyczyną powstawania tąpnięć.

fot. Zbigniew Sulima

Z innych znaczących osiągnięć profesora Dubińskiego warto wymienić badania nad problematyką wyrzutów gazu, węgla i skał, i ich związku z sejsmicznością i tąpaniami w kopalniach podziemnych. Profesor Dubiński wniósł również swój istotny wkład do rozwoju i zastosowań w górnictwie klasycznych metod geofizycznych takich jak metoda geoelektryczna czy sejsmometria. Szczególnie istotne było opracowanie metodologii prognozowania oddziaływań sejsmicznych na powierzchnię dla projektowanej eksploatacji górniczej wraz z powierzchniowymi rozkładami prognozowanych przyspieszeń drgań gruntu oraz stworzenie wraz z zespołem empirycznej, dwuparametrowej Górniczej Skali Intensywności Drgań GSI-2004.

Nie sposób omówić nawet w najkrótszej formie wszystkich innych osiągnięć profesora Józefa Dubińskiego. Nadmieńmy tylko, iż na funkcjonowanie energetycznego i górniczego sektora przemysłu krajowego istotny wpływ miały jego badania nad procesami restrukturyzacji sektora węgla kamiennego w Polsce, a także nad problemami bezpieczeństwa energetycznego kraju.

Dorobek publikacyjny prof. Józefa Dubińskiego obejmuje aktualnie ponad 300 pozycji literaturowych w postaci książek, artykułów, rozdziałów w książkach i referatów konferencyjnych. Niektóre pozycje książkowe, czy też monograficzne należą do podstawowych w specjalistycznej literaturze górniczej. Artykuły jego autorstwa były publikowane w wiodących czasopismach specjalistycznych krajowych i zagranicznych, a referaty były drukowane i prezentowane na renomowanych konferencjach w Polsce i za granicą. Profesor J. Dubiński legitymuje się także znaczącym dorobkiem w zakresie działań innowacyjnych, jako współautor 15 uzyskanych patentów oraz bardzo bogatym dorobkiem niepublikowanym w postaci dokumentacji prac badawczych, różnego rodzaju projektów oraz prac badawczo-usługowych zrealizowanych na zamówienie podmiotów gospodarczych. Dorobek ten liczy blisko 500 pozycji.

Profesor J. Dubiński posiada szczególne zasługi w kształceniu i formowaniu kadr naukowych pełniąc obowiązki promotora 8 doktorantów, z których 3 posiada stopień doktora habilitowanego i jest aktualnie zatrudnionych na stanowiskach profesora nadzwyczajnego. Był recenzentem powoływanym przez rady wydziałów wyższych uczelni lub rady naukowe instytutów oraz przez Centralną Komisję ds. Stopni Naukowych i Tytułu Naukowego. Jego dorobek w tym zakresie to recenzowanie 22 prac doktorskich, w tym 2 za granicą, 45 rozpraw habilitacyjnych oraz 41 wniosków o nadanie tytułu naukowego profesora. Opiniował również 5 wniosków o mianowanie na stanowisko profesora zwyczajnego i 7 wniosków o powołanie na stanowisko profesora nadzwyczajnego.

Warto w tym miejscu podkreślić wielką umiejętność profesora Józefa Dubińskiego w inicjowaniu i wspieraniu merytorycznym nowych kierunków badań wśród współpracowników. Wokół jego osoby jest rozwijana w GIG szkoła naukowa w obszarze geofizyki górniczej, która jest szkołą rozpoznawalną i znaną w świecie. Jako niekwestionowany autorytet naukowy zawsze służył i służy pomocą wszystkim pracownikom, niezależnie od wieku i stopnia naukowego.

fot. Zbigniew Sulima

Wyrazem uznania dorobku naukowego profesora Józefa Dubińskiego był jego wybór w 2007 roku na członka korespondenta Polskiej Akademii Nauk, członka zagranicznego Rosyjskiej Akademii Nauk Przyrodniczych oraz członka Komisji i Sekcji Górnictwa i Energetyki Polskiej Akademii Umiejętności.

Doświadczenia naukowe i zawodowe prof. J. Dubińskiego skutkowały powierzaniem mu wielu odpowiedzialnych funkcji i stanowisk w macierzystym Instytucie oraz funkcji z wyboru środowiska naukowego i przemysłowego w różnych gremiach związanych z geofizyką, górnictwem i nauką górniczą. Od 2000 roku pełni funkcję członka Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych, wiceprzewodniczącego Komitetu Górnictwa PAN, przewodniczącego Komisji Górniczej Oddziału PAN w Katowicach, wiceprzewodniczącego Rady Naukowej Instytutu Mechaniki Górotworu PAN w Krakowie, członka Rady Naukowej Instytutu Podstaw Inżynierii Środowiska PAN w Zabrzu, przewodniczącego Komisji Bezpieczeństwa Pracy w Górnictwie przy WUG, przewodniczącego Fundacji „Bezpieczne Górnictwo” im. prof. W. Cybulskiego oraz członka Międzynarodowego Towarzystwa Mechaniki Skał. Od 2004 roku jest prezydentem Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego Światowego Kongresu Górniczego. Reprezentuje polskie górnictwo węgla kamiennego w organizacji Euracoal oraz Coal Industry Advisory Board.

Profesor Dubiński, jest przewodniczącym Rady Programowej miesięcznika „Bezpieczeństwo Pracy i Ochrona Środowiska w Górnictwie”, a także członkiem Rad Redakcyjnych czasopism „Mining Science and Technology”, wydawango przez wydawnictwo Elsevier oraz „Fizyko-miechaniczeskije problemy polieznych iskopajemych”, wydawanego przez Instytut Górnictwa Rosyjskiej Akademii Nauk w Nowosybirsku.

Profesor J. Dubiński wielokrotnie przewodniczył komitetom naukowym i organizacyjnym zarówno krajowych, jak i ważnych międzynarodowych konferencji oraz sympozjów naukowotechnicznych. Kilkunastokrotnie występował jako zaproszony główny mówca oraz generalny sprawozdawca, między innymi na 9. Międzynarodowym Kongresie Mechaniki Skał w 1999 roku w Paryżu, 20. Światowym Kongresie Górniczym w Teheranie w 2005 roku, Międzynarodowej Konferencji w Phoenix w 2010 roku, 22. Światowym Kongresie Górniczym w Istambule w 2011 roku i Coal Summit w Pekinie w latach 2009 i 2011.

W ciągu 40 lat pracy w GIG profesor J. Dubiński prowadził aktywną działalność dydaktyczną i szkoleniową dla kadry inżynieryjno-technicznej kopalń polskich i zagranicznych oraz wykłady na specjalistycznych kursach poświęconych tematyce górniczej. Jest autorem wielu materiałów szkoleniowych oraz poradników z obszaru geofizyki górniczej oraz profilaktyki tąpaniowej. W latach 1990–2002 był wykładowcą przedmiotu „Geofizyka ogólna i górnicza” na Wydziale Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Kilkakrotnie był zapraszany do przedstawienia zamówionych wykładów za granicą, między innymi w Chinach na Uniwersytecie Górniczym w Xuzhou oraz w Chińskim Instytucie Badawczym Węgla w Pekinie, w Chile w La Serenie, w Czechach w Ostravie, w USA w Denver, Pittsburghu, Washingtonie, w RPA w Welkom i w Wietnamie w SaPa i Ha Long.

Za aktywną działalność zawodową na wielu polach prof. J. Dubiński uzyskał liczne nagrody naukowe, w tym w 2010 roku tytuł Doktora Honoris Causa Narodowego Uniwersytetu Górniczego w Dniepropietrowsku na Ukrainie, a także szereg ważnych odznaczeń państwowych i resortowych.

Szanowni Państwo!

Potwierdzeniem uznania dla wiodącej pozycji naukowej i wybitnego autorytetu profesora Józefa Dubińskiego w obszarze nauki polskiej są opinie sporządzone dla Senatu Politechniki Śląskiej przez profesora Jana Palarskiego oraz dla senatu Uniwersytetu Śląskiego przez profesora Wacława Zuberka.

Profesor Jan Palarski stwierdza, że „…wkład profesora Józefa Dubińskiego zarówno w rozwój nauki geofizycznej i górniczej, jak i w procesy popularyzacji jej wyników oraz wychowania i oceny dorobku polskiej kadry naukowej jest imponujący i godny podziwu”. Profesor Palarski uważa, że „profesor J. Dubiński był animatorem wielu dokonań i zmian interpretacyjnych w geofizyce górniczej i naukach górniczych, przemyśle wydobywczym i regulacjach prawnych dotyczących bezpieczeństwa eksploatacji złóż i na pewno można Go zaliczyć do grona czołowych ekspertów polskiego górnictwa”. Kończąc ocenę dorobku profesora Józefa Dubińskiego profesor Palarski konkluduje, że „…decyzja Senatu Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie o nadaniu Mu zaszczytnego tytułu Doktora Honoris Causa jest ze wszech miar uzasadniona”.

Profesor Wacław Zuberek kończy natomiast swoją recenzję słowami „Biorąc […] pod uwagę wybitne osiągnięcia naukowe kandydata zawierające się w pracach opublikowanych, opatentowanych wynalazkach, licznych wdrożeniach z zakresu nauk górniczych, a w szczególności z zakresu bezpieczeństwa pracy w górnictwie, wybitne zasługi w zakresie kierowania zespołami naukowymi oraz ich organizacji, liczne związki z Akademią Górniczo-Hutniczą, można z pełnym przekonaniem stwierdzić, że prof. dr hab. inż. Józef Dubiński jest ze wszech miar właściwym kandydatem do tytułu Doktora Honoris Causa Akademii Górniczo-Hutniczej im Stanisława Staszica w Krakowie”.

Jego Magnificencjo Rektorze!
Wysoki Senacie!
Szanowni Państwo!

Jestem głęboko przekonany, że zaprezentowane tu dokonania naukowe, organizacyjne i dydaktyczne czołowego geofizyka i wybitnej postaci nauki polskiej, jego wkład w rozwój geofizyki górniczej, a szczególnie sejsmologii i sejsmometrii kopalnianej oraz badań nad sejsmicznością indukowaną, poparty opracowanymi opiniami Senatów Politechniki Śląskiej i Uniwersytetu Śląskiego uzasadniają w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości decyzję Wysokiego Senatu Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie o nadaniu profesorowi dr. hab. inż. Józefowi Antoniemu Dubińskiemu najwyższej godności akademickiej Doktoratu Honoris Causa.

prof. dr hab. inż. Andrzej Leśniak
Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH