Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
24 wrzesień 2017
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
Jubileusz 70-lecia profesora Józefa Oskara Hansela

W dniu 18 maja 2012 roku w auli AGH odbyła się uroczysta Rada Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Robotyki związana z podwójnym jubileuszem 70-lecia urodzin oraz 45-lecia pracy zawodowej prof. dr. hab. inż. Józefa Oskara Hansela. Na uroczystość przybyli licznie zaproszeni goście, nie tylko z naszej uczelni, ale także z innych ośrodków naukowych i badawczych z kraju i zagranicy, przedstawiciele Wyższego Urzędu Górniczego, Specjalistycznego Urzędu Górniczego, Urzędu Dozoru Technicznego, Transportowego Dozoru Technicznego oraz przemysłu i wielu innych firm współpracujących z jubilatem i Katedrą Transportu Linowego. Przybyli także wieloletni przyjaciele jubilata profesorowie ze Słowacji, Czech i Serbii. W auli zasiedli także przyjaciele i rodzina jubilata.

Otwarcia uroczystości dokonał Dziekan WIMiR prof. Janusz Kowal, który zaprezentował sylwetkę jubilata – wybitnego i uznanego w kraju i za granicą autorytetu naukowego, zajmującego się bezpieczeństwem techniki, transportem linowym, prawem i twórczością w technice itd.

Z szerszym spojrzeniem przedstawił sylwetkę jubilata prof. Adam Klich, jego wieloletni szef i przyjaciel.

Józef Oskar Hansel urodził się 27 lutego 1942 roku w Górkach Wielkich na Śląsku Cieszyńskim. W 1961 roku ukończył Technikum Mechaniczno-Elektryczne w Cieszynie. Studia wyższe rozpoczął w 1961 roku na Wydziale Maszyn Górniczych i Hutniczych Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

W 1967 roku jubilat obronił pracę magisterską wynikiem bardzo dobrym z wyróżnieniem i uzyskał dyplom magistra inżyniera mechanika. Po studiach mgr inż. Józef Hansel rozpoczął pracę w Katedrze Maszyn Górniczych, kierowanej przez prof. Tadeusza Kubiczka, a od kwietnia 1967 roku w Zakładzie Urządzeń Szybowych tej Katedry, którym kierował prof. Zygmunt Kawecki. W 5 lat po studiach w 1972 roku mgr inż. Józef Hansel został doktorem nauk technicznych broniąc pracę doktorską pt. „Wyznaczanie wpływu własności wykładzin kół kierujących na trwałość lin stalowych w oparciu o analizę naprężeń w drutach”. Promotorem tej pracy był prof. Juliusz Stachurski. W niecałe 5 lat później, 24 czerwca 1977 roku, Rada Wydziału Maszyn Górniczych i Hutniczych AGH na podstawie rozprawy habilitacyjnej pt. „Podstawy teoretyczne prognozowania czasu pracy lin stalowych” oraz dorobku naukowego i dydaktycznego nadała jubilatowi stopień naukowy doktora habilitowanego nauk technicznych. W 1978 roku za tę habilitację kandydat został uhonorowany „nagrodą indywidualną stopnia trzeciego Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki za osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych”.

W latach 1978–1981 jubilat był Prodziekanem ds. Studenckich Wydziału Maszyn Górniczych i Hutniczych AGH, zaś w latach 1982–1985 Zastępcą Dyrektora ds. Naukowych w Instytucie Maszyn Górniczych, Przeróbczych i Automatyki AGH.

W dniu 14 grudnia 1989 roku uzyskał tytuł naukowy profesora nauk technicznych, zaś od 1 czerwca 1995 roku jest profesorem zwyczajnym Akademii Górniczo-Hutniczej.

fot. Stanisław Malik

Przez ponad 29 lat prof. Józef Oskar Hansel kierował nieprzerwanie zespołami naukowo-dydaktycznymi zajmującymi się transportem linowym. W latach 1981–1992 był kierownikiem Środowiskowego Laboratorium Badania Lin Stalowych i Urządzeń Transportu Linowego, zaś od 1 kwietnia 1992 roku do 31 października 2008 roku kierował, utworzoną z jego inicjatywy na Wydziale Inżynierii Mechanicznej i Robotyki, Katedrą Transportu Linowego. Ponadto w latach 2006–2010 kierował, powołanym do życia również z jego inicjatywy, akredytowanym Laboratorium Badawczym Technicznych Środków Transportu i Materiałów Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Robotyki.

Profesor Józef Oskar Hansel ma imponujący dorobek naukowy, dydaktyczny i wynalazczy. Jest autorem lub współautorem około 350 publikacji naukowych i naukowo-technicznych w tym ponad 30 książek, monografii i skryptów. Ponadto jest twórcą lub współtwórcą ponad 90 patentów, w tym ponad 30 zagranicznych, kilkunastu rozwiązań typu know-how i kilkunastu wzorów użytkowych itd.

fot. Zbigniew Sulima

Jubilat kierował kilkunastoma wieloletnimi projektami finansowanymi z budżetu państwa. Przez 10 lat był koordynatorem II stopnia dużego projektu resortowego pt. „Doskonalenie techniki i organizacji transportu pionowego w kopalniach węgla kamiennego”, w którym uczestniczyło ponad 120 wykonawców z kilku szkół wyższych i jednostek naukowo-badawczych oraz biur projektów, był kierownikiem lub głównym wykonawcą około 300 innych prac naukowo-badawczych zleconych AGH przez krajowe i zagraniczne podmioty gospodarcze. Wykonał ponad 100 ekspertyz, opinii i raportów komisji powypadkowych, jest współautorem kilkunastu projektów norm technicznych. Był promotorem 10 zakończonych przewodów doktorskich, ponad 100 prac magisterskich itd. Czterech pracowników Katedry Transportu Linowego, w czasie gdy był jej kierownikiem, uzyskało stopień naukowy doktora habilitowanego.

Od 1994 roku jest Przewodniczącym Komitetu Technicznego Nr 163 ds. Lin i Transportu Linowego Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Na dorobek naukowy o charakterze poznawczym jubilata i kierowanych przez niego zespołów naukowych składa się między innymi:

• co najmniej kilkanaście nowych metod badawczych oraz metod i sposobów projektowania elementów systemów maszynowych transportu linowego w tym:

– prognozowania czasu pracy lin stalowych i innych elementów o kumulacyjnym charakterze uszkodzeń,

– badań magnetycznych lin stalowych i stalowo-gumowych i innych elementów ferromagnetycznych,

– badań stanu technicznego prowadzenia naczyń wyciągowych,

– projektowania głowic naczyń wyciągowych, trzonów wież wyciągowych, ruchomych belek odbojowych, ciernych układów awaryjnego hamowania, pomostów bezpieczeństwa w szybach górniczych i wielu innych elementów,

• kilka oryginalnych w skali światowej technologii produkcji elementów urządzeń transportu linowego w tym:

– lin wyrównawczych stalowo-gumowych SAG,

– sześciu konstrukcji lin o liniowym styku drutów,

– wykładzin kół i bębnów pędnych, kół kierujących i odciskowych itp.

• co najmniej kilkanaście nowych terminów, które na trwale weszły do polskiego słownictwa technicznego w tym np. liny stalowo-gumowe SAG, ruchome belki odbojowe, amortyzatory zespolone, cierne układy awaryjnego hamowania i inne,

• metodyka poprawy niezawodności bezpieczeństwa systemów maszynowych transportu linowego.

Patenty i wyroby produkowane według wynalazków prof. Józefa Hansela są stosowane co najmniej w kilkunastu krajach.

O światowym poziomie wynalazków, wzorów użytkowych i rozwiązań typu know-how, które są wynikiem prac naukowych i naukowo-technicznych wykonanych przez prof. Hansela i pod jego kierunkiem, świadczą liczne medale, dyplomy uznania itp., którymi były wyróżnione na Międzynarodowych Wystawach Wynalazków, Wyników Badań Naukowych i Nowych Technologii.

Jego (i zespołu, którym kierował) wynalazki zostały wyróżnione 8. złotymi i 2. srebrnymi medalami na wystawach wynalazków w Brukseli, Paryżu, Moskwie i Sewastopolu. On sam za osiągnięcia w dziedzinie wynalazczości i nowych technologii został odznaczony w 2005 roku Krzyżem Kawalerskim Orderu Wynalazczości, nadanym przez Najwyższą Komisję Odznaczeń Królestwa Belgii.

fot. Zbigniew Sulima

Ponadto jubilat jest laureatem: nagrody Prezesa Rady Ministrów, kilkunastu nagród ministrów odpowiedzialnych za sprawy nauki, otrzymał kilkanaście nagród Rektora AGH itd.

W podsumowaniu prof. Klich stwierdził, że wyniki 45-letniej pracy jubilata w AGH nie tylko miały i mają wpływ na rozwój teorii i inżynierii niezawodności oraz bezpieczeństwa systemów maszynowych transportu linowego, ale również wpływają na rozwój gospodarczy i społeczny kraju oraz promują polską naukę i technikę na arenie międzynarodowej.

Warto zauważyć, że prof. Józef Oskar Hansel był inicjatorem i organizatorem studiów podyplomowych pt. „Transport linowy”, którymi kieruje nieprzerwanie od pierwszej edycji od 1979 roku.

Jubilat za swoje wybitne osiągnięcia naukowe, naukowo-techniczne, dydaktyczne i wynalazcze był wielokrotnie wyróżniany i nagradzany, między innymi Krzyżem Oficerskim i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, dwukrotnie Odznakami Zasłużony dla Górnictwa, również dwukrotnie Zasłużony dla Województwa Katowickiego, Honorową Srebrną Odznaką NOT (Naczelnej Organizacji Technicznej). Jest wicemistrzem Techniki NOT, Generalnym Dyrektorem Górniczym II stopnia itd.

Następnie głos zabrał Rektor AGH prof. Antoni Tajduś, który w swoim wystąpieniu określił jubilata jako jeden z filarów naszej uczelni. Składając gratulacje, wręczył profesorowi statuetkę św. Barbary oraz starannie wydane dzieło Stanisława Staszica pt.: O ziemiorodztwie Karpatow i innych gor i rownin Polski.

Z okazji Jubileuszu został wydany specjalny zeszyt, w którym zostały opublikowane nie tylko pełne teksty wystąpień Dziekana Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Robotyki prof. Janusza Kowala i prof. Adama Klicha, ale także dwa referaty prof. Józefa Oskara Hansela pt.:

– „Ochrona własności intelektualnej warunkiem rozwoju polskiej techniki i gospodarki”,

– „Wybrane problemy transportu linowego rozwiązane w AGH”.

Po wystąpieniu Rektora AGH prof. A. Tajdusia głos zabrał jubilat, który w ciepłych słowach bardzo serdecznie podziękował wszystkim licznie zgromadzonym uczestnikom uroczystej Rady Wydziału. Następnie przedstawił główne tezy ww. referatów.

fot. Zbigniew Sulima

Mottem przewodnim pierwszego z nich jest twierdzenie, że końcowym efektem badań naukowych pracowników wyższych szkół technicznych, zajmujących się naukami stosowanymi, nie może być jedynie publikacja naukowa, ale uzyskane i wdrożone patenty, rozwiązania know-how lub inne chronione przedmioty prawa własności przemysłowej, prawa autorskiego i ustawy o ochronie baz danych. Zwrócił uwagę na fakt, że Polska w dziedzinie innowacyjności w gospodarce i technice zostaje daleko w tyle za innymi krajami Europy i świata. Wskazał na konieczność podnoszenia kreatywności pracowników i absolwentów polskich szkół technicznych. W tym kontekście konieczne wydaje się tworzenie rzeczywistych związków nauki z przemysłem i gospodarką. Jest to, zdaniem jubilata, najlepsza droga prowadząca do wzrostu innowacyjności polskiej techniki i gospodarki, a co za tym idzie do wzrostu eksportu innowacyjnych wyrobów, czyli koniecznej zmiany pozycji naszego kraju na rynkach światowych, obniżania bezrobocia, podnoszenia poziomu cywilizacyjnego społeczeństwa itd.

fot. Zbigniew Sulima

W swoim wystąpieniu prawdziwość tych tez jubilat starał się udowodnić na przykładzie utylitarnych efektów projektów badawczych finansowanych z budżetu państwa, które zostały wykonane w ostatnich kilkunastu latach, pod jego kierunkiem w Katedrze Transportu Linowego AGH.

Jubilat między innymi bardzo krótko omówił nowe w skali światowej:

– konstrukcje i technologie produkcji lin wyrównawczych stalowo-gumowych SAG,

– liny o liniowym styku drutów (6 konstrukcji),

– ruchome belki odbojowe HWR i cierne układy awaryjnego hamowania HS2W-2 oraz metody ich obliczania,

– prowadnice krążkowe z symetrycznym amortyzatorem zespolonym PHH-1, PHH-2 i PHH-3 oraz metody ich obliczania,

– nowe głowice do badań magnetycznych lin stalowych GP-60 i G-90 oraz stalowo-gumowych GP-8, GP-3K200 i GP-3K300,

– składy chemiczne i technologie produkcji nowych wykładzin kół i bębnów linowych, które zostały oznaczone znakiem towarowym modar®.

Wszystkie wymienione rozwiązania są chronione ogółem kilkudziesięcioma patentami polskimi i kilkunastoma patentami zagranicznymi w tym kilkoma europejskimi oraz rozwiązaniami typu know-how, których właścicielem jest Akademia Górniczo-Hutnicza.

Patentami są chronione nie tylko rozwiązania konstrukcyjne, składy chemiczne, sposoby wytwarzania określonych wyrobów, ale też 3 linie technologiczne służące do seryjnej produkcji:

– lin wyrównawczych stalowo-gumowych SAG,

– lin o liniowym styku drutów,

– wykładzin modar®.

Rozwiązaniami know-how są chronione metodyki kształtowania bezpieczeństwa systemów maszynowych transportu pionowego, analizy i oceny ryzyka zawodowego, metody projektowania elementów urządzeń transportu linowego, bazy danych, programy komputerowe itd.

W ostatniej części uroczystej Rady Wydziału odbyło się zwyczajowe składanie gratulacji i życzeń.

Na zakończenie uroczystości wszyscy goście zostali zaproszeni do pamiątkowego zdjęcia, a następnie do Fundacji Zespołu Pieśni i Tańca „Krakus” na dalszy ciąg spotkania, które trwało jeszcze wiele godzin.

Tomasz Rokita
Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Jubileuszu

fot. Stanisław Malik