Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
01 paĽdziernik 2022
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
Ta nasza młodość…
06 grudzień 2011

55 lat Piwnicy pod Baranami – wystawa w Bibliotece Głównej

Ta nasza młodość… – tytuł jednej z najsłynniejszych pieśni wykonywanych w Piwnicy pod Baranami – nieprzypadkowo stał się tytułem wystawy, przygotowanej z okazji 55-lecia powstania kabaretu, a prezentowanej w październiku i listopadzie 2011 roku w Bibliotece Głównej AGH.

Tak jak działalność samego kabaretu, prezentacja wystawy też nie mogła odbyć się zbyt konwencjonalnie. Została przygotowana i zaprezentowana „cichutko” bez oficjalnego otwarcia, lecz miała – 7 listopada 2011 roku – bardzo głośny fernisaż. Przybyli na niego niemal wszyscy artyści kabaretu oraz liczni jego sympatycy. Zgromadziły się trzy pokolenia Piwniczan, poczynając od tych, którzy ją zakładali, jak Tadeusz Kwinta i Mieczysław Święcicki, do młodszych m.in. Ola Maurer, Ewa Wnukowa, Tamara Kalinowska na dwu Agatach – Ślazyk i Półtorak – kończąc. Jak na tego rodzaju spotkaniach bywa, nie odbyło się bez śpiewu, z gitarą i bez, słowa recytowanego. Artyści Piwnicy pod Baranami potrafią zaskoczyć. Żal, że to już po.

Wystawa została przygotowana z zamiarem przybliżenia dziejów tego najsłynniejszego i najdłużej działającego w Polsce kabaretu literacko-artystycznego. Owianego legendą i mgiełką tajemniczości przez ponad pół wieku bawiącego, rozśmieszającego, ale też skłaniającego do refleksji poprzez słowo i niezwykle sugestywną muzykę. To przecież w Piwnicy „narodziła się” poezja śpiewana.

fot. Zbigniew Sulima

Zobrazowanie 55-letniej historii było zadaniem trudnym, ale widząc zainteresowanie studentów, można śmiało stwierdzić, iż warto było. Na wystawie zaprezentowano liczne wydawnictwa książkowe, nagrania, plakaty, autografy i różnego rodzaju materiały promocyjno-reklamowe. W pierwszej części wyeksponowano publikacje poświęcone ogólnej działalności Piwnicy, poczynając od artykułu opublikowanego w 1957 roku w „Przekroju”, poświeconego jej początkom. Z kolei pierwszą publikacją książkową jest wydana w 1968 roku Piwnica, będąca wyborem tekstów, piosenek i zdjęć; tych ostatnich wykonanych przez Zbigniewa Łagockiego. Kolejną niezwykle ważną książką jest Piwnica pod Baranami opracowana przez Joannę Olczak-Ronikier. Prezentowany egzemplarz jest szczególnie cenny, gdyż złożyli w nim autografy niemal wszyscy Piwniczanie. Ciekawym uzupełnieniem do niej jest Piwnica pod Baranami. Początek i rozwój (1956–1963), opracowana przez Barbarę Nawratowicz – współtwórczynię kabaretu. Jak się okazuje tych wydawnictw zebrało się dość dużo. Odrębną grupę publikacji tworzą te z utworami artystów. Są tam teksty – napisane i wykonywane przez nich samych – Wiesława Dymnego, Andrzeja Warchała, Leszka Długosza, Leszka Wójtowicza i Michała Zabłockiego. Kolejną grupę materiałów tworzą te poświęcone konkretnym osobom. Tę część rozpoczyna książka Wacława Krupińskiego Głowy Piwniczne, a inne omawiają działalność m.in. Krzysztofa Litwina, Haliny Wyrodek, Sebastiana Kudasa, Krzysztofa Janickiego, Krystyny Zachwatowicz i Ewy Wnukowej.

fot. Zbigniew Sulima

Zobaczyć można również teksty i zapisy nutowe najsłynniejszych pieśni piwnicznych. Wśród nich zwraca uwagę zapis nutowy Dezyderaty – hymn Piwnicy – z własnoręcznie narysowaną pięciolinią i zapisem kompozytora Piotra Walewskiego. Odrębne miejsce poświęcono Zygmuntowi Koniecznemu, twórcy poezji śpiewanej oraz Ewie Demarczyk – najsłynniejszej polskiej pieśniarce, przez wiele lat występującej w Piwnicy. Oczywistym jest, że Piwnica słynęła z piosenek. Na szczęście wiele z nich zostało utrwalonych poprzez nagrania radiowe i zapisy płytowe. Dzięki temu zaprezentowany został duży wybór tych dokonań. Były to płyty analogowe – czarne, kasety oraz te współczesne zapisy na płytach kompaktowych. Pierwsze nagrania pochodzą z początku lat sześćdziesiątych XX wieku, a ostatnie z września 2011 roku. Z radością trzeba zaznaczyć, że w tej chwili niemal każdy artysta ma opracowaną dokumentację swoich dokonań scenicznych i pieśniarskich. W sumie tych płyt zebrało się kilkadziesiąt. W tej części przedstawiony jest również film Antoniego Krauze Piwnica pod Baranami Piotra Skrzyneckiego.

fot. Zbigniew Sulima

Czymś zupełnie naturalnym jest to, że tak wyjątkowo wyeksponowano Piotra Skrzyneckiego, wszak to On był głównym kreatorem i spowodował, iż Piwnica stała się sławna. Poświęcono Mu liczne wiersze, książki, piosenki, wspomnienia i liczne anegdoty. Mało kto wie, że od trzech lat w Mińsku Mazowieckim odbywa się Przegląd Piosenki Poetyckiej im. Piotra Skrzyneckiego, materiały z tego przeglądu też się tutaj znalazły. Zaraz po śmierci Skrzyneckiego, przyjaźniący się z Nim Jan Nowicki, zaczął pisać listy do nieba, a nawet odpowiedzi na nie. Te niezwykle wzruszające utwory literackie, publikowane były w „Przekroju”, a następnie ukazały się w wersjach książkowych. Wybór rękopisów, tej niezwykłej korespondencji, też został zaprezentowany.

Zupełnie odrębny typ publikacji prezentują druki ulotne, reklamowe i informacyjne, prezentujące różnorodność działalności Piwnicy. Są tam zaproszenia i bilety na koncerty, jubileusze, bale, recitale, promocje książek i płyt, fotografie i inne druki okolicznościowe.

W jeszcze inny świat wprowadzają egzemplarze programów kabaretowych. Poczynając od tych elegancko wydanych z interesującą oprawą plastyczną, przygotowanych na duże uroczystości oraz te przygotowywane na zwykłe koncerty – weryfikowane i zmieniane na bieżąco w trakcie koncertu. Właśnie te programy są zupełnymi unikatami, ich wartość polega również na tym, że są to pojedyncze egzemplarze, robione w danej chwili i tylko na określony koncert. Jednakże tylko dzięki nim można odtworzyć przebieg i dramaturgię spektaklu. Jest to swoista lista obecności.

fot. Zbigniew Sulima

Zupełnie odrębna część ekspozycji to plakaty. Wszystkie prezentują się niezwykle interesująco, poczynając od formy plastycznej jak i artystycznej. Najcenniejszy z nich to zapowiadający występy Piwnicy w Operze Leśnej w Sopocie w 1963 r. Jest on niezwykle rzadko spotykany, otrzymany od Barbary Nawratowicz, podobnie jak afisz z pierwszego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu – gdzie Piwnica po raz pierwszy zaistniała wśród szerokiej publiczności i „narodziła się” Ewa Demarczyk. Plakaty te można było zaprezentować w blokach tematycznych – Piwnica, Artyści oraz koncerty dla Piotra. Autorami ich są najwybitniejsi artyści plastycy: Jerzy Skarżyński, Kazimierz Wiśniak, Kazimierz Madej i Stasys Eidrigevicius. Wśród eksponatów znalazły się również rekwizyty i prezenty od samych artystów, m.in: szal i krawaty od Mieczysława Święcickiego.

Na wystawie zaprezentowano to, co dokumentuje i utrwala dzieje kabaretu. W wielu wypadkach materiał jest unikatowy i niezwykle rzadki, otrzymany bezpośrednio od Artystów. Zaś siłą ekspozycji jest to, iż materiały te pochodzą z jednego źródła, z kolekcji poświęconej temu niezwykłemu zjawisku jakim jest kabaret Piwnica pod Baranami, który na stałe wrósł w tradycję i legendę Krakowa.

Hieronim Sieński
Biblioteka Główna AGH