Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
06 lipiec 2022
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
Kompozytorzy polscy w hołdzie Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II
22 kwiecień 2011

Osoba Papieża Jana Pawła II inspirowała i nadal inspiruje wielu twórców kultury i sztuki na całym świecie. Fascynacji tej poddał się także świat muzyki – powstały utwory do słów Ojca Świętego, o Nim i Jemu dedykowane. Kompozytorzy z całego świata przesyłali lub składali bezpośrednio swe utwory w postaci listu, rękopisu lub druku nut, czy też w postaci nagrania na kasecie lub płycie, często dołączając wzruszające dedykacje. W ciągu ponad 26 lat Pontyfikatu Jana Pawła II powstało niemal 400 utworów o zróżnicowanej doniosłości, formie i środkach wykonawczych.

Szczególnie bogata jest twórczość kompozytorów polskich. Już wkrótce po wyborze na papieża polscy twórcy zareagowali spontanicznie na tę radosną wiadomość, komponując i dedykując Ojcu Świętemu swoje utwory. Należy dodać, że również po Jego śmierci powstało i powstają utwory związane z Papieżem.

Jedną z najwcześniejszych dedykacji była Sonate d’Octobre Joanny Bruzdowicz. Utwór powstał w listopadzie 1978 roku, czyli w następnym miesiącu po wyborze. Kompozytorka mówiła: „Wybór Papieża – Polaka był dla mnie hasłem nowej «rewolucji październikowej», stąd tytuł Sonata październikowa, tym razem rewolucji nadziei i, prawdziwej rewolucji wolnościowej, walki o demokrację”.

Irena Pfeiffer, autorka ponad 30 modlitw, opartych na tekstach papieża napisała: „…komponowałam je z zamiarem upowszechnienia i utrwalenia w pamięci wiernych wspaniałych i głębokich myśli Ojca Świętego. Pragnę tą pracą oddać najgłębszy hołd naszemu Wielkiemu Polakowi Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II, który tak bardzo ukochał wszystkich ludzi i swoją ojczyznę i tak gorąco pragnie zbliżyć cały świat do Boga”. W 1983 skomponowała i napisała tekst Do Matki Bożej Fatimskiej, utwór opatrzyła znamienną dedykacją Najczcigodniejszemu Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II, dziękując Matce Bożej Fatimskiej wraz z ludem z moich stron rodzinnych za Jego ocalenie.

Dwaj wielcy polscy kompozytorzy dedykowali Ojcu Świętemu swoje Te Deum: Roman Palester – w 1979 roku, Krzysztof Penderecki – w 1983 roku, sam dyrygując w czasie jego nagrania. Zaś w 2005 roku, zaraz po śmierci, poświęcił Jego pamięci utwór na smyczki Chaconne zamykający ostatecznie całość pisanego w latach 1980–1984 Polskiego Requiem.

Nawet zawołanie herbu papieskiego Totus Tuus zafascynowało kompozytorów; Henryk Mikołaj Górecki w 1987 roku skomponował utwór pod tym tytułem, w dedykacji napisał Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II na Jego III Pielgrzymkę do kraju.

Wojciech Kilar w trzechsetną rocznicę zwycięstwa pod Wiedniem – w 1983 roku – skomponował hymn Victoria, opatrując go dedykacją „Polskiemu Papieżowi słowa Króla Polskiego muzyką opatrzone z wiarą i nadzieją składa polski kompozytor”. Utwór został wykonany po raz pierwszy 20 czerwca 1983 roku w Katowicach, w obecności Ojca Świętego. Ponadto jest autorem muzyki do filmu o Ojcu Świętym, w reżyserii Krzysztofa Zanussiego From a Far Country – Z dalekiego kraju. Po śmierci Papieża Wojciech Kilar przystąpił do pracy nad nową, piątą w swoim dorobku, symfonią nazwaną Symfonia Wielkanocna. Została ona zainspirowana przeżyciami związanymi ze śmiercią Jana Pawła II.

W 1979 roku Augustyn Bloch napisał Anenaiki, którego prawykonanie odbyło się na Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień. W liście skierowanym do Papieża napisał „Proszę pokornie o przyjęcie partytury i nagrania Anenaików, utworu, który zadedykowałem Jego Świątobliwości, a który to utwór zajmuje się problemem ekumenicznym”.

W 1986 roku na zamówienie Polish National Alliance w Chicago Krzesimir Dębski napisał Pie Jesu Domine z dedykacją Ojcu Świętemu, lecz poświęcony pamięci księdza Jerzego Popiełuszki.

Wojciech Tadeusz Maklakiewicz skomponował modlitwę polifoniczną Salvum fac! Na rękopisie partytury napisał „Na cześć Papieża-Polaka Jana Pawła II, jako wyraz hołdu i najgłębszych uczuć modlitewnej łączności w pokorze serca”.

Andrzej Cwojdziński w 1983 roku do słów Jego wiersza skomponował pieśń Magnificat, a Marek Sart w 1978 roku napisał cykl pieśni Profile Cyrenejczyka, również do słów Jego poezji. Jerzy Bauer skomponował pieśń Na Anioł Pański” do wiersza Na przyjazd do Polski Papieża Jana Pawła II.

W związku z pierwszą wizytą Ojca Świętego w Polsce, Chór Polskiego Radia i Telewizji we Wrocławiu nagrał skomponowane wówczas pieśni Edwarda Pałłasza Pastor et Magister i Romualda Twardowskiego Pastor et Superemus. Nagrania te weszły w skład wydanych wówczas płyt: In Honorem Beatissimi Patris Joannie Pauli II.

Piotr Moss w październiku 1981 r. napisał utwór Salve Regina, który zdobył pierwszą nagrodę na konkursie kompozytorskim w Montserrat w Hiszpanii i tam też miał prawykonanie. Drugim utworem Mossa jest Hymne Papal – ten zaś powstał z okazji spotkania Papieża z młodzieżą w Strasburgu i tam też miał 8 października 1988 roku prawykonanie.

Marek Sewen skomponował Stabat Mater na XX rocznicę pontyfikatu w 1998 roku. Z okazji tego jubileuszu również Stefan Stuligrosz zadedykował Mu utwór Veni Creator, który został wykonany przed Papieżem, przez „Poznańskie Słowiki”.

Andrzej Kurylewicz napisał Te Deum w 1987 roku, a Marian Marciak Polska Msza na cześć Jana Pawła II, nagrany w Paryżu w 1979 roku. W 1998 roku Michał Kulenty przygotował program Nie ma miłości – bez ofiary, dedykowany Ojcu Świętemu. Składał się on z cyklu pieśni, utworów instrumentalnych i recytacji wierszy. Do Sonetu VI z tomu poezji Pieśń o Bogu ukrytym Karola Wojtyły, w 1999 roku, muzykę skomponowała Maria Pokrzywińska. Również do tego samego sonetu muzykę napisała Iwona Piątek, a sam utwór 2 styczna 2000 roku zabrzmiał przed Papieżem w wykonaniu „Szczecińskich Słowików”.

Stanisław Soyka pokusił się o skomponowanie muzyki do słów Tryptyku Rzymskiego, napisanego przez Jana Pawła II, utwór ten został nagrany na płytę i odniósł duży sukces artystyczny, ciesząc się ogromnym zainteresowaniem.

Wiele utworów związanych z Papieżem powstało już po Jego śmierci.

W 2006 roku powstała Via Sancta Opera Sacra, współczesna opera sacra w trzech aktach, oparta na poezji Karola Wojtyły oraz na muzyce sakralnej i jazzowej Włodka Pawlika. Premiera tego dzieła miała miejsce 15 października 2007 roku w Teatrze Wielkim w Warszawie. Estetycznie jest manifestacją idei „opera uboga”. Rzecz dzieje się w pozascenicznej przestrzeni Teatru. Widzowie i wykonawcy wspólnie odbywają tę drogę – Via Sancta, poprzez trzy akty-stacje. Akt I: Aktor oparty jest na fragmencie teatralnej sztuki Hiob Karola Wojtyły z 1940 roku. Dwoje aktorów oraz trio jazzowe – swobodne nawiązanie do Teatru Rapsodycznego Kotlarczyka. Akt II: Kapłan-Ojciec – to małe oratorium na dwoje śpiewaków i chór, skomponowane z fragmentów Pieśni o Bogu ukrytym, napisanej przez kleryka Karola Wojtyłę (1944) oraz symfonia-testament na dwoje aktorów, dwoje śpiewaków, chór i kameralną orkiestrę. Spotkanie wszystkich wykonawców-postaci z tekstami pochodzącymi z różnych okresów życia Wojtyły, aż po słowa ostatnie… ergo: Testament. Akt III: Święty – to śpiewana przez chór uboga medytacja łacińskiej sekwencji Stabat Mater nawiązująca do idiomu chorału gregoriańskiego.

Zygmunt Konieczny skomponował muzykę do spektaklu Brata naszego Boga wystawionego przez warszawski Teatr Rampa. Składają się na nią partie chóralne, śpiewane przez trzydziestoosobowy chór aktorów, zaproszonych do współpracy z całego kraju. W sztuce muzyka towarzyszyła wierszom ks. Jana Twardowskiego pod wspólnym tytułem Litanie polskie.

Zaś inny krakowski kompozytor Jan Kanty Pawluśkiewicz przygotował oratorium Radość miłosierdzia do wierszy Leszka Aleksandra Moczulskiego z inspiracji i przesłaniem miłosierdzia Jana Pawła II na 30-lecie pontyfikatu.

Bartosz Kowalski-Banasewicz napisał utwór Wojtyliana, który powstał na zamówienie Centrum Myśli Jana Pawła II z okazji upamiętnienia drugiej rocznicy śmierci Papieża. W utworze wykorzystane zostały różne fragmenty tekstów poezji Karola Wojtyły. Kompozytor wyjawia, że zainspirował go ich przekaz i pragnął ukazać uniwersalną treść poezji, a także przybliżyć ją słuchaczom poprzez muzykę. Prawykonanie utworu odbyło się 31 marca 2007 roku w Warszawie.

Z kolei Katarzyna Kwiecień w 2005 roku, pamięci Ojca Świętego poświęciła utwór Źródło na chór i orkiestrę, w którym wykorzystała fragmenty psalmu 42 oraz Tryptyk Rzymski. Utwór opowiada o poszukiwaniu źródła, czyli Boga. Do tekstu Tryptyku Rzymskiego muzykę napisało jeszcze wielu kompozytorów, jednym z nich jest Janusz Strobel.

Szczególnie osobisty powód do skomponowania muzyki do Jego tekstów ma Marcin Styczeń. Kompozytor tak to przedstawia: Kiedy 22 października 1978 roku Jan Paweł II inaugurował swój pontyfikat, przyszedłem na świat, ten dla mnie osobisty związek z osobą Jana Pawła II nie mógł pozostać bez echa. Jego śmierć była dla mnie wielkim wstrząsem. Ku swojemu ogromnemu zaskoczeniu kilka dni po śmierci Papieża dostałem propozycję napisania muzyki do wczesnych wierszy Karola Wojtyły. Ta poezja mną zawładnęła. Chciałem dzięki tej płycie obalić stereotyp, że poezja Karola Wojtyły jest trudna i nieprzystępna i że nie powinno się jej śpiewać. W efekcie otrzymaliśmy kompozycję Pieśń o Bogu ukrytym, która w wersji płytowej ukazała się w 2006 roku, w pierwszą rocznicę śmierci Papieża.

Marta Ptaszyńska na przełomie marca i kwietna 2005 roku, skomponowała i poświęciła Ojcu Świętemu utwór Elegia in memoriam JP II.

Na zakończenie, jako ciekawostkę, chciałbym dodać, że również wybitny śpiewak operowy Placido Domingo wybrał i zaśpiewał 12 poetyckich tekstów poetyckich Papieża, które następnie nagrał na płytę zatytułowaną Amore infinito – Nieskończona miłość.

Niewiele byśmy wiedzieli o tych kompozycjach gdyby nie Tadeusz Burchacki – znany warszawski kolekcjoner. Szczyci się On niezwykle bogatą kolekcję rękopisów muzycznych dedykowanych Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II. Składa się ona z ponad sześćdziesięciu partytur dzieł kompozytorów polskich. Nie sam zapis nutowy jest tu najciekawszy pod względem ekspozycyjnym, lecz treści dedykacji i załączone nieraz bardzo osobiste listy do Ojca Świętego. Odsłaniają one motywy, inspiracje podjęcia aktu twórczego, wnętrze artysty, jego emocjonalność. Dostarczają też informacji o prawykonaniach utworów. Warto dodać, że kolekcja systematycznie się powiększa. Oczywiście nie są tu wymienione wszystkie kompozycje związane z osobą Papieża, o powstaniu wielu kolekcjoner ciągle się dowiaduje, a uzyskanie partytur jest jeszcze trudniejsze.

Autografy te były wielokrotnie prezentowane na różnych wystawach i zawsze budziły ogromne zainteresowanie i słowa uznania dla pasji kolekcjonerskiej Tadeusza Burchackiego.

Hieronim Sieński
Oddział Informacji Naukowej Biblioteki Głównej