Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
16 styczeń 2019
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
Profesor Karol Przybyłowicz obchodził Jubileusz 80-lecia urodzin

Profesor Karol Przybyłowicz, wybitny metaloznawca, obchodził w tym roku Jubileusz 80-lecia urodzin. W związku z tym 17 września 2010 roku, na Wydziale Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej AGH, odbyło się okolicznościowe seminarium. Warto przedstawić zatem sylwetkę dostojnego Jubilata.

Karol Stanisław Przybyłowicz urodził się 9 czerwca 1930 roku w Gliniku Mariampolskim. Naukę rozpoczął w okresie okupacji, w tajnym nauczaniu. Po wojnie ukończył Liceum Przemysłu Hutniczego w Stalowej Woli i przez dwa lata pracował w Hucie Stalowa Wola jako technik. W latach 1951–1956 studiował w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie na Wydziale Metalurgicznym. Już na III roku studiów rozpoczął pracę w Katedrze Metalografii i Obróbki Cieplnej AGH na stanowisku zastępcy asystenta. Po uzyskaniu dyplomu magistra w 1956 roku został starszym asystentem. W latach 1957/1958 odbył studia podyplomowe w zakresie stosowania izotopów promieniotwórczych w technice, prowadzone przez Katedrę Fizyki prof. M. Mięsowicza. W 1963 roku uzyskał stopień doktora nauk technicznych. W 1966 roku uzyskał stypendium i wyjechał na 10-miesięczny staż naukowy w Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku. Zapoznał się tam z metodyką pracy na mikroanalizatorze rentgenowskim i jonowym mikroskopie polowym oraz podjął badania nad wpływem wielkości atomów na dyfuzję w dyslokacyjnych granicach ziarn, które stały się podstawą Jego rozprawy habilitacyjnej. Istotnym elementem tej rozprawy było przeprowadzenie analizy wpływu chaotycznie zorientowanych dyslokacji na dyfuzję objętościową. Wyniki zostały opublikowane w Scripta Metallurgica. Profesor Przybyłowicz habilitował się w 1970 roku. Tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego nadano Mu w 1977 roku, a profesora zwyczajnego w 1985 roku. W 1969 roku zorganizował od podstaw w Instytucie Metalurgii AGH Zakład Analiz Strukturalnych, który wyróżniał się dużą aktywnością naukową w zakresie mikroanalizy rentgenowskiej, rentgenografii, obróbki cieplno-chemicznej i dyfuzji granicznej. Wypromował wszystkich asystentów zakładu. W 1988 roku zakład był organizatorem 12 Kongresu Mikroanalizy i Optyki Rentgenowskiej.

fot. Stanisław Malik

Należy tu wspomnieć o jeszcze jednym polu działania, na którym profesor Przybyłowicz położył ogromne zasługi. Od 1973 roku, przez prawie 20 lat był kierownikiem studiów doktoranckich na Wydziale Metalurgicznym AGH oraz prowadził wykłady na tych studiach. Był organizatorem blisko 20 ogólnopolskich seminariów doktoranckich. W tym czasie wzięło w nich udział kilkuset uczestników, z których wielu jest dzisiaj profesorami. Były te seminaria, według oceny ich uczestników, platformą wymiany myśli i szkołą prezentowania wyników badań, nawiązywania kontaktów i współpracy oraz prowadzenia dyskusji naukowej. Sam wypromował 10 doktorów, z których jeden jest już profesorem tytularnym.

Profesor Przybyłowicz jest autorem lub współautorem ponad 200 publikacji, z tego ok. 1/5 stanowią publikacje w językach obcych. Ten olbrzymi dorobek naukowy jest rezultatem prac prowadzonych w kilku nurtach działalności badawczej. Zasadniczym przedmiotem zainteresowań naukowych profesora stały się dyfuzja po granicach ziarn, ale znaczące osiągnięcia ma także w innych tematach. Problematyką dyfuzyjną zajmował przez ponad 30 lat. W ramach pracy magisterskiej rozpoczął hodowlę monokryształów aluminium o założonej orientacji, początkowo metodą rekrystalizacji, a następnie ze stanu ciekłego. Wyniki tych badań zostały zamieszczone w monograficznej pracy J. Chojnackiego „Metalografia strukturalna”. Pierwszy w Polsce opanował wytwarzanie bikryształów Al o założonej dezorientacji. Pierwszy na świecie zbadał dyfuzję po granicach ziarn daszkowych i skręcania aluminium w zależności od kąta dezorientacji. Wykrył również dyfuzję tlenu po granicach ziarn Al. Prace z tej dziedziny zostały omówione w dwóch zagranicznych monografiach: Boksztejn, Kopeckij i Szwindlerman 1986 roku i Kaur i Gust 1988 roku.

Wykrył również anizotropię twardości borków i sformułował oryginalną teorię tworzenia warstw borkowych poprzez dyfuzję boru granicami ziarn kolumnowych borków, dzięki czemu mogą rosnąć pomimo braku gradientu koncentracji boru. Opracowana została też przez niego technika barwnego wytrawiania borków. W zakresie mikroanalizy opracował metodę określania stopnia niejednorodności chemicznej stopów i spieków, która została opublikowana w Kristall und Technik.

fot. Stanisław Malik

Do badania przemian fazowych w stalach profesor Pzrybyłowicz opracował aparaturę do określania początku i końca izotermicznego rozpadu austenitu metodą indukcyjno-magnetyczną wykorzystywaną do opracowywania wykresów CTPi dla stali na liny. Publikacje na ten temat ukazały się w Dräht Welt. W zakresie obróbki laserowej opracował oryginalne powłoki antyrefleksyjne i metodę badania ich właściwości absorpcyjnych za pomocą próbek zbieżnych (jest współautorem dwóch patentów z tej tematyki).

Tematyka dyfuzji kontynuowana była w prowadzonych przez profesora pracach doktorskich i magisterskich. Potwierdzeniem zasług profesora na polu badań zjawiska dyfuzji było Jego członkostwo w International Diffusion Researchers Association.

Znaczący udział w dorobku naukowym profesora Przybyłowicza stanowią badania z zakresu inżynierii powierzchni, a w szczególności badania procesów borowania i chromowania. Szereg prac dotyczyło morfologii warstw powierzchniowych oraz mechanizmu ich wzrostu, a także badania własności. Badania te, a także badania trwałości narzędzi z węglików spiekanych pokrytych powłoką TiC, miały aspekt utylitarny. Wykazano, że powłoka TiC hamuje dyfuzję Co do skrawanej stali.

Profesor aktywnie współpracował z przemysłem, m.in. z Hutą „Jedność” i Hutą „Zawiercie”, w których był konsultantem, a także Hutą „Stalowa Wola”, Hutą „Warszawa” (w latach 1987–1989 profesor był tam kierownikiem zakładu badawczego Instytutu Metalurgii AGH) i Fabryką Maszyn Górniczych „Glinik”. Efektem współpracy z tą ostatnią było opracowanie oryginalnej (opatentowanej) metody wykonania gryzów świdrów wiertniczych. W sumie pod kierownictwem profesora wykonanych zostało kilkadziesiąt prac dla przemysłu. Wiele rozwiązań zostało opatentowanych (np. oryginalna metoda platerowania blach lub rur) lub nowatorskich (np. obróbka cieplno chemiczna miedzi w celu zwiększenia jej odporności na ścieranie). Profesor jest autorem lub współautorem ośmiu patentów.

Profesor Przybyłowicz był bardzo zaangażowany w pracę dydaktyczną. Szeroki był zakres tematyczny Jego wykładów: metaloznawstwo, materiałoznawstwo, metaloznawstwo teoretyczne, fizyka metali, fizyczne podstawy odkształcenia, teoria dyfuzji, rentgenografia, metalurgia proszków, stale stopowe, metody badania metali. Podczas pracy w AGH prowadził wykłady na studiach dziennych i zaocznych w różnych punktach konsultacyjnych, m.in. przy Hucie Warszawa, dla których opracował pierwszy skrypt. Do wszystkich wykładów opracowywał podręczniki. Ogółem ukazało się ponad 20 tytułów w blisko 50 wydaniach. Liczby te stawiają profesora na czołowym miejscu wśród polskich autorów podręczników z zakresu metaloznawstwa i materiałoznawstwa. „Metaloznawstwo teoretyczne”, które ukazało się po raz pierwszy w 1973 roku i było pierwszym podręcznikiem profesora, wznawiane było 4-krotnie. W 1999 roku, w wydaniu książkowym (WNT), ukazały się „Podstawy teoretyczne metaloznawstwa”. Książka opiera się na poprzednich opracowaniach skryptowych, jednakże została przez autora gruntownie przeredagowana i uzupełniona m.in. wynikami jego własnych badań. Dużym powodzeniem cieszy się od lat „Metaloznawstwo”, które ukazało się już w 8 wydaniach (a dziewiąte wydanie zostało złożone w wydawnictwie). Profesor do podręczników z metaloznawstwa po raz pierwszy wprowadził elementy inżynierii powierzchni (nagniatanie, implantację jonową, nasycanie w wyładowaniu jarzeniowym czy w złożu fluidalnym, natrysk plazmowy, metody PVD, CVD, wtapianie laserowe) oraz opis nowoczesnych metod badawczych (mikroskop skaningowy, jonowy mikroskop polowy, dyfraktometr rentgenowski) stosowanych w inżynierii materiałowej, a także elementy metalografii ilościowej i wiele nowości (stopy z pamięcią kształtu, szkło metaliczne, nadplastyczność).

fot. Stanisław Malik

W 1991 roku ukazała się monografia napisana przez profesora pt. „Teoria i praktyka borowania stali”. Jest to pierwsza w Polsce książka poświęcona tej tematyce, uwzględniająca szczególnie dorobek profesora, jego współpracowników i innych polskich autorów. Jest to też pierwszą na świecie publikacją omawiającą również kompleksowe borowanie i metody badania warstw borkowych. Podręczniki Metaloznawstwo, Materiałoznawstwo w pytaniach i odpowiedziach, wraz z podręcznikiem elektronicznym zostały uznane za nową metodę dydaktyczną, nagrodzoną przez Ministra. Już na emeryturze ukazała się nowa książka profesora – Inżynieria stopów żelaza.

Ostatnio profesor zainicjował opracowanie nowych testów, które mogą być też wykorzystywane jako edukacyjne gry komputerowe (zostały zamieszczone w Internecie). Profesor zainicjował i zorganizował w Kielcach trzy Szkoły Letnie Inżynierii Powierzchni, a także był wcześniej współorganizatorem Szkoły Letniej „Dyfuzja w ciałach stałych” wraz z prof. S. Mrowcem.

Pełnił też z ramienia SITPH funkcję członka Rady Konsultacyjno Programowej Przeglądu Technicznego. Członek Komitetu Nauki o Materiałach PAN, członek Komisji Metalurgiczno-Odlewniczej Komitetu Hutnictwa PAN oraz Zespołu Inżynierii Powierzchni Komitetu Budowy Maszyn PAN. Był recenzentem licznych prac doktorskich, habilitacyjnych, grantów KBN i książek.

Za swą działalność profesor Przybyłowicz został odznaczony Krzyżem Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem „Za Zasługi dla Wydziału Metalurgii i Inżynierii Materiałowej AGH”, Medalem 40-lecia PRL, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Odznaką „Za Zasługi dla Ziemi Krakowskiej”, Srebrną i Złotą Odznaką „Za pracę społeczną dla Miasta Krakowa, Odznaką Honorową „Zasłużony dla Stowarzyszenia Wychowanków AGH”. Wielokrotnie był wyróżniany Nagrodami Ministra oraz Rektorów AGH.

Andrzej Ciaś