Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
06 lipiec 2022
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
Profesor Jakub Siemek Doktorem Honoris Causa Politechniki Śląskiej

W dniu 12 lipca 2010 w auli Centrum Edukacyjno-Kongresowego Politechniki Śląskiej odbyła się uroczystość nadania tytułu Doktora Honoris Causa prof. Jakubowi Siemkowi. Ceremonię prowadził Rektor Politechniki Śląskiej prof. Andrzej Karbownik, dr h.c.

Senat Politechniki Śląskiej, po zapoznaniu się z opiniami Senatu Politechniki Krakowskiej oraz Senatu Politechniki Wrocławskiej w dniu 26 kwietnia 2010 podjął uchwałę o nadaniu tytułu Doktora Honoris Causa Politechniki Śląskiej prof. zw. dr hab. inż. Jakubowi Siemkowi. Wniosek został zgłoszony przez Wydział Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej.

Zgodnie z treścią uchwały Senatu Politechniki Śląskiej, podjętej podczas posiedzenia 26 kwietnia 2010, tytuł Doktora Honoris Causa został nadany profesorowi: „w uznaniu jego wielkiego wkładu w rozwój nauk górniczych i geologicznych, a w szczególności wniesienie wartości poznawczych i utylitarnych w inżynierii złóż węglowodorów oraz hydrodynamiki ośrodków porowatych, inicjatyw generowania nowych kierunków badań naukowych, wieloletniej kreatywnej współpracy w promocji Wydziału Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej”.

Promotorem profesora i autorem laudacji był prof. Krystian Probierz z Instytutu Geologii Stosowanej Politechniki Śląskiej (tekst laudacji zamieszczamy poniżej). Po uroczystej promocji prof. Jakub Siemek wygłosił wykład pt: Niekonwencjonalne zasoby gazu ziemnego.

fot. Marek Szum

Laudacja osiągnięć
Profesora Jakuba Siemka

z okazji nadania tytułu doktora
honoris causa Politechniki Śląskiej

Magnificencjo Rektorze!
Wysoki Senacie!
Szanowny Doktorze Honoris Causa!
Szanowni Państwo!

Jest dla mnie wielkim wyróżnieniem pełnienie funkcji promotora oraz zaszczyt wygłoszenia laudatio. Dlatego więc z prawdziwym wzruszeniem oraz wielką tremą pragnę przedstawić sylwetkę prof. zw. dr hab. inż. Jakuba Siemka, członka-korespondenta Polskiej Akademii Nauk, osoby wyjątkowej i wybitnej osobistości świata nauki, który ma otrzymać godność doktora honoris causa naszej uczelni. Dokonania profesora Jakuba Siemka, specjalisty z dziedziny górnictwa i inżynierii środowiska, fizyki i inżynierii złóż gazu ziemnego oraz ropy naftowej, przepływów w ośrodkach porowatych, a także propagatora zastosowań metod matematycznych w górnictwie, są godne najwyższego szacunku i uznania. Droga awansu naukowego, którą przebył nasz Doktor Honorowy zasługuje zaś ze wszech miar na bliższe przedstawienie.

Profesor Jakub Siemek urodził się 2 marca l937 r. w Brzozowicach-Kamieniu, obecnie dzielnicy Piekar Śląskich, w rodzinie nauczycielskiej, a do szkoły średniej, którą ukończył w 1953 roku, uczęszczał w Tarnowskich Górach. Studia wyższe ukończył na Wydziale Górniczym Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie w 1958 roku uzyskał stopień mgr. inż. Niezwykle skromny i pracowity profesor Jakub Siemek jest absolwentem aż trzech uczelni, bowiem ukończył także studia na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w 1963 roku.

fot. Marek Szum

Początki pracy badawczej oraz dydaktycznej profesora Jakuba Siemka należy wiązać z Zakładem Mechaniki Górotworu PAN oraz Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie. Do 1964 roku pracował w Katedrze Kopalnictwa Naftowego, a następnie do 1976 roku na stanowisku kierownika Zakładu Maszyn Matematycznych w Instytucie Naftowym w Krakowie. Stopień doktora nauk technicznych uzyskał jednakże w 1968 roku na AGH, podobnie jak stopień dr hab. (1973). W latach 1976–1981 pracował w Instytucie Górnictwa Naftowego i Gazownictwa, pełnił obowiązki zastępcy dyrektora i w 1979 roku uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego. W 1981 roku powrócił do Akademii Górniczo-Hutniczej na Wydział Wiertniczo-Naftowy, gdzie kierował Zakładem Przepływów w Złożach i Termodynamiki, a następnie Katedrą Gazownictwa Ziemnego (do 2008 roku). W 1990 roku uzyskał tytuł profesora zwyczajnego, w latach 1999–2002 pełnił również obowiązki dziekana Wydziału Wiertnictwa, Nafty i Gazu AGH, a prodziekanem tego wydziału był w latach 1987–1990.

Od 1961 roku profesor jest w szczęśliwym związku małżeńskim. Razem z żoną Haliną wychowali córkę Beatę i syna Pawła oraz doczekali się czworga wnuków (Anna, Ewa, Oliver, Filip).

Dorobek naukowy Profesora jest niezwykle bogaty i wszechstronny, liczbowo jest udokumentowany w ponad 400 publikacjach (w tym 2 książki, a ponadto 5 patentów). Jego twórcza działalność naukowa dotyczy zagadnień z zakresu:

– fizyki złóż,

– hydromechaniki i gazodynamiki ośrodków porowatych i szczelinowatych,

– inżynierii złożowej złóż ropy naftowej i gazu ziemnego,

– metod matematycznych i komputeryzacji w górnictwie naftowym i gazownictwie,

– przepływu gazów w pokładach węgla, w tym w aspekcie wyrzutów gazowych,

– transportu i dystrybucji gazu ziemnego, a w szczególności przepływu płynów w ośrodkach porowatych, z uwzględnieniem różnych zjawisk fizycznych, w tym przejść fazowych i dyspersji płynów, mieszania się gazów w złożach,

– optymalizacji rozwiercania złóż gazu ziemnego, interferencji otworów na złożach oraz identyfikacji parametrów petrofizycznych złóż,

– problematyki podziemnego magazynowania gazu ziemnego i dwutlenku węgla w ośrodkach porowatych, wypełnionych gazem lub wodą, rozmieszczenie odwiertów eksploatacyjnych na podziemnych magazynach gazu,

– polityki i modeli energetycznych dotyczących Polski i Europy,

– przesyłu i dystrybucji gazu ziemnego i dwutlenku węgla.

Prace naukowe profesora Jakuba Siemka, a także Jego wychowanków przyczyniły się do znacznego rozwoju wiedzy o przepływach i zjawiskach fizycznych, zachodzących w ośrodkach porowatych i szczelinowatych, złożach węglowodorów, warstwach nasyconych wodą oraz w górotworze karbońskim, zawierającym pokłady węgla. Stwierdzono w nich m.in. możliwość występowania znacznych zmian temperatury przy dużych prędkościach przepływu (co wpływa na przebieg eksploatacji gazo-kondensatów), zaproponowano modele matematyczne przepływów, zjawiska dyspersji i dyfuzji w złożach, a także poprawiono oceny zasobów węglowodorów w złożach. Do ważniejszych opublikowanych prac można zaliczyć m.in.:

– Zmiany temperatury przy przepływie gazu w ośrodku porowatym oraz ich wpływ na proces eksploatacji złóż gazowo-kondensatowych. Prace Instytutu Wiertniczo-Naftowego, 1972.

– Reservoirmechanische – mathematische Modelle fur Untergrundspeicher und Gaslagerstätten, Energietechnik, 1984.

– The Non-Isothermal and Non-Stationary Flow of Dry and Condensate Gas in the Vicinity of Well (współautorzy: Z. Kolenda, S. Nagy), International Journal of Thermodynamics, 2003.

– Estimation of natural-gas consumption in Poland based on the logistic-curve interpretation (współautorzy: S. Nagy, S. Rychlicki), Applied Energy, 2003.

– Optimisation of the wells placement in gas reservoirs using SJMPLEX method (współautor J. Stopa), Journal of Petroleum Science and Engineering, 2006.

fot. Marek Szum

– Podziemne magazyny gazu w zaniechanych kopalniach węgla (praca zbiorowa pod red. A. Kidybińskiego i J. Siemka, 2006).

Znaczna część sponad stu prac naukowo-badawczych profesora została wdrożona w przemyśle, szczególnie dotyczy to hydrodynamicznego badania otworów na złożach gazu ziemnego, modelowania i symulacji numerycznej przebiegu eksploatacji złóż gazowo-kondensatowych oraz identyfikacji parametrów petrofizycznych warstw porowatych. Wdrożono także wiele programów eksploatacji polskich złóż gazu ziemnego.

Działalność naukowa i aktywność organizacyjna profesora Jakuba Siemka, uczonego klasy światowej, nie pozostała niezauważona w środowisku naukowym w kraju i za granicą. Brał udział w ponad 80 ważnych sympozjach i konferencjach zagranicznych. Uczestniczył i przewodniczył Światowym Kongresom Naftowym (Bukareszt 1979, Buenos Aires 1991, Stavanger 1994, Rio de Janeiro 2002, Madryt 2008) oraz Światowym Kongresom Gazowniczym (Monachium 1985, Waszyngton 1988, Mediolan 1994, Nicea 2000). Wygłaszał autorskie referaty w Technische Universität Clausthal, Bergakademie Freiberg (Niemcy), VSB-TU Ostrava (Republika Czeska), Universidad de Queretaro (Meksyk). Był członkiem rad naukowych i programowych licznych konferencji. Na prace naukowe profesora Jakuba Siemka powoływano się w licznych publikacjach i opracowaniach analitycznych. Profesor był i jest nadal recenzentem wielu znaczących wydawnictw, w tym Mathematical Reviews (USA), Polska Bibliografia Analityczna Mechaniki, Archiwum Górnictwa PAN, Applied Energy (Elsevier). Profesor Jakub Siemek jest już piątą kadencję, począwszy od 1988 roku, członkiem Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów Naukowych, aktualnie przewodniczy Sekcji Nauk Technicznych. W latach 1976–1997 był delegatem Polski do Komitetu ds. Wydobycia, Podziemnego Magazynowania Gazu i Przygotowania Gazu do Transportu Międzynarodowej Unii Gazowniczej. Od 2004 roku jest redaktorem naczelnym Kwartalnika PAN „Archives of Mining Sciences” (jedynego, polskiego wydawnictwa z obszaru nauk górniczych, które znalazło się na tzw. liście filadelfijskiej), a także był redaktorem naczelnym Rocznika PAU „Geoinformatica Polonica”.

Profesor jest członkiem licznych komitetów i rad naukowych oraz stowarzyszeń, m.in.:

– Członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Nauk od 2002 roku.

– Członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności od 1995 roku, członkiem-założycielem Międzywydziałowej Komisji Nauk Technicznych, a od 2004 r., wiceprzewodniczącym tej Komisji.

– Członkiem Komitetu Górnictwa PAN od 1978 roku, a od 1996 roku wiceprzewodniczącym.

– Członkiem Rady Naukowej Instytutu Mechaniki Górotworu PAN od 1981 roku (przewodniczył Radzie w latach 1999–2002),

– Członkiem zagranicznym Rosyjskiej Akademii Nauk Przyrodniczych (RAEN) od 1998 roku.

– Członkiem zwyczajnym Akademii Inżynierskiej w Polsce (AIP) od 1998 roku.

– Członkiem honorowym Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazownictwa (SITPNiG) od 1965 roku.

– Członkiem Society of Petroleum Engineers (USA) od 1971 roku oraz założycielem Polish Section SPE.

– Członkiem American Mathematical Society od1978 roku.

– Członkiem założycielem Polskiego Towarzystwo Mechaniki Skał od 1993 roku.

Profesor Jakub Siemek włożył również wielki wysiłek w kształcenie kadry naukowej – był promotorem 45 prac dyplomowych, 15 przewodów doktorskich i recenzentem ponad 70 rozpraw doktorskich i habilitacyjnych, a także recenzentem 5 wniosków profesorskich.

fot. Marek Szum

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że przedstawiony (z natury rzeczy jedynie w zarysie) dorobek naukowy oraz wkład profesora Jakuba Siemka w rozwój nauk górniczych i geologicznych, a w szczególności wniesienie wartości poznawczych i utylitarnych w inżynierii złóż węglowodorów oraz hydrodynamiki ośrodków porowatych, a także propagowanie zastosowań metod matematycznych w górnictwie, przysporzyły profesorowi wielkie uznanie środowiska naukowego zarówno w kraju, jak i zagranicą. Dowodem tego może być nadanie godności:

– Doktora Honoris Causa Uniwersytetu im. Lucjana Blagi w Sibiu (Rumunia 2002).

– Profesora Honorowego Narodowego Uniwersytetu w Dniepropietrowsku (Ukraina 2000).

– Profesora Honorowego Narodowego Uniwersytetu Nafty i Gazu w Iwano-Frankowsku (Ukraina 2004).

– Profesora Honorowego Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, 2009 roku.

Przyznano Mu także liczne krajowe nagrody, wyróżnienia i odznaczenia, w tym Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1997), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1986) oraz Medal Komisji Edukacji Narodowej (1993).

Magnificencjo Rektorze,
Wysoki Senacie, Szanowni Państwo

Jestem głęboko przekonany, że zaprezentowane dokonania wybitnej osobistości świata nauki, górnika, fizyka i matematyka w jednej osobie, urodzonego niedaleko stąd na Śląsku, w pełni uzasadniają decyzję Wysokiego Senatu Politechniki Śląskiej o nadaniu profesorowi Jakubowi Siemkowi najwyższej godności akademickiej DOKTORATU HONORIS CAUSA

Jestem głęboko przeświadczony o tym, że nadając tę godność Uczelnia nasza uznaje Jego znakomity dorobek: naukowy, dydaktyczny i organizacyjny, a także zasługi, zarówno dla Wydziału Górnictwa i Geologii, jak i naszej Alma Mater.

prof. dr hab. inż. Krystian Probierz
Politechnika Śląska
Wydział Górnictwa i Geologii
Instytut Geologii Stosowanej

Profesor Jakub Siemek ukończył studia na Wydziale Górniczym Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie w 1958 roku. Jest także absolwentem Wydziału Matematyczno-Fizyczno-Chemicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Stopień doktora nauk technicznych uzyskał w AGH w 1968 roku, zaś doktora habilitowanego w 1973 roku. W 1979 roku został profesorem nadzwyczajnym, a w 1990 roku profesorem zwyczajnym.

Do 1964 roku pracował w Katedrze Kopalnictwa Naftowego, a następnie do 1976 roku na stanowisku kierownika Zakładu Maszyn Matematycznych w Instytucie Naftowym w Krakowie. W latach 1976–1981 pracował w Instytucie Górnictwa Naftowego i Gazownictwa, pełniąc obowiązki zastępcy dyrektora. W 1981 roku powrócił do Akademii Górniczo-Hutniczej na Wydział Wiertniczo-Naftowy, gdzie kierował Zakładem Przepływów w Złożach i Termodynamiki, a następnie do 2008 roku Katedrą Gazownictwa Ziemnego. W latach 1987–1990 pełnił obowiązki prodziekana Wydziału Wiertnictwa, Nafty i Gazu AGH, zaś w latach 1999–2002 dziekana tego wydziału.

Działalność naukowa prof. Jakuba Siemka dotyczy między innymi zagadnień z zakresu: fizyki złóż, hydromechaniki i gazodynamiki ośrodków porowatych i szczelinowatych, inżynierii złożowej złóż ropy naftowej i gazu ziemnego, metod matematycznych i komputeryzacji w górnictwie naftowym i gazownictwie, przepływu gazów w pokładach węgla, w tym w aspekcie wyrzutów gazowych, a także transportu i dystrybucji gazu ziemnego oraz problematyki podziemnego magazynowania gazu ziemnego i dwutlenku węgla w ośrodkach porowatych, wypełnionych gazem lub wodą.

Wkład prof. Jakuba Siemka w rozwój nauk górniczych i geologicznych przysporzył mu wielkie uznanie środowiska naukowego zarówno w kraju, jak i zagranicą. W 2002 roku profesor uzyskał tytuł Doktora Honoris Causa Uniwersytetu im. Luciana Blagi w Sibiu w Rumunii. W roku 2000 roku nadano mu tytuł Profesora Honorowego Narodowego Uniwersytetu w Dniepropietrowsku, w 2004 roku Narodowego Uniwersytetu Nafty i Gazu w Iwano-Frankowsku, a w 2009 roku Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.