Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
29 listopad 2022
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
Rekonstrukcja Senstera

Senster to monumentalna rzeźba cybernetyczna, pionierskie dzieło sztuki nowych mediów. Jego twórcą był Edward Ihnatowicz (1926–1988) artysta – konstruktor polskiego pochodzenia . Dzieło istniało zaledwie trzy lata. Od jesieni 1970 roku mieli go okazję oglądać goście centrum Evolution – pawilonu wystawowego firmy Philips w Eindhoven.

Widok rzeźby kojarzył się widzom z sylwetką gigantycznego zwierzęcia, ni to żyrafy, ni to bizona. Senster reagował na dźwięk i ruch w swoim otoczeniu. „W ciszy wczesnego poranka – wspominał artysta – można było zobaczyć, jak maszyna ze spuszczoną głową nasłuchiwała słabego szumu swoich hydraulicznych pomp. Gdy kobieta przeszła koło niego stukając obcasami, przesuwał łeb za nią wpatrując się w jej nogi”.

Ihnatowicz zaprojektował prostą, ergonomiczną konstrukcję szkieletową, złożoną z ruchomych modułów mocowanych na osiach. Główny jej element – pięciometrowe ramię – wsparł na potrójnej podporze wysokości dwóch metrów. Wysięgnik zakończony był rozdwojoną formą przypominającą kleszcze. Tak ukształtowaną „głowę” wyposażył w zestaw mikrofonów oraz dwa czujniki dopplerowskie. Płynny ruch ramienia rzeźby zależny był od natężenia dźwięku i poruszeń rejestrowanych przez sensory. Zmianę położenia umożliwiał układ hydrauliczny. Synchronizowały ją cztery pary podnośników. Reakcje maszynerii kontrolował cyfrowo – analogowy układ sterujący. Z badań Aleksandra Zivanovica wynika, że rzeźbę połączono z komputerem Philips P9201, wyposażonym w pamięć ferrytową o pojemności 8kB. Odtwarzany przez jednostkę program przewidywał zachowanie Senstera. Instrukcję spisano w języku asemblera. Niska moc obliczeniowa komputera nie gwarantowała jednak pożądanej płynności ruchów konstrukcji. W tym celu z komputerem współdziałał programator (tzw. predyktor) złożony między innymi z szeregu wielostopniowych wzmacniaczy różnicowych.

Ihnatowicz zakładał, że reakcja na zewnętrzne bodźce jest podstawowym wyznacznikiem inteligentnego życia. Konstruując swoje dzieło potraktował komputer i sensory jako narzędzia podporządkowane realizacji artystycznej wizji. Tak stworzył łagodnego giganta. James Gardner, ówczesny kurator pawilonu Evolution, nazwał go Sensterem układając neologizm ze słów „sensual” i „monster”. Instrukcje programu sterującego rzeźbą zakładały, że hałas i gwałtowne ruchy będą dla maszynerii sygnałem do wycofania. Łagodniejsze impulsy sprawiały, że Senster podążał za ich źródłem. Starannie opracowana mechanika potęgować miała wrażenie kontaktu z żywą istotą.

Rzeźbę zdemontowano w trzy lata po jej instalacji. W Eindhoven zachował się oryginalny szkielet konstrukcji. Do naszych czasów przetrwały również kod źródłowy programu sterującego oraz schematy predyktora.

Wydział Humanistyczny AGH proponuje projekt odtworzenia Senstera

Nieistniejąca praca Ihnatowicza uznawana jest powszechnie za arcydzieło sztuki cybernetycznej. Należy do kanonu sztuki nowych mediów i mimo upływu lat stanowi jedną z najbardziej intrygujących jej realizacji. Mając na uwadze niekwestionowaną wartość artystyczną Senstera, a także umiejętności oraz doświadczenie pracowników naszej uczelni, Wydział Humanistyczny AGH proponuje podjęcie działań zmierzających do odtworzenia rzeźby.

Projekt ma szansę stać się pionierskim doświadczeniem w zakresie rekonstrukcji dzieł sztuki nowych mediów. Już na etapie pracy koncepcyjnej powstają tutaj liczne pytania o metodę i możliwości techniczne odtwarzania pracy Ihnatowicza. Czy właściwym wyjściem byłoby przyjęcie strategii purystycznej? Założenie, że rekonstrukcja powinna polegać na zgromadzeniu odpowiedników oryginalnych podzespołów, zastosowanych do budowy rzeźby przed ponad czterdziestu laty? Czy lepszym wyjściem byłoby wyposażenie odtworzonej konstrukcji we współczesne rozwiązania? Postępując pierwszą drogą uzyskamy wierną kopię zabytku. Drugie rozwiązanie wydaje się być bliższe zasadom przyjętym przez samego Ihnatowicza, dla którego komputer był jedynie narzędziem wykorzystanym dla osiągnięcia zamierzonych efektów interakcji pomiędzy człowiekiem a maszyną.

Właściwe rozwiązania pojawią się zapewne dopiero w trakcie pracy nad rekonstrukcją. Jesteśmy przekonani, że jej powodzenie zależeć będzie od właściwego zróżnicowania umiejętności osób zaangażowanych w to przedsięwzięcie. Dlatego zapraszamy do współpracy przy projekcie. Mamy nadzieję, że reaktywowany Senster stanie się stałym elementem kampusu naszej uczelni, że jego obecność świadczyć będzie nie tylko o historii nowych technologii, ale przede wszystkim o zdolnościach konstruktorów związanych z AGH.

Kuratorem i pomysłodawcą projektu rekonstrukcji Senstera jest dr Anna Olszewska, która w Katedrze Kulturoznawstwa i Filozofii Wydziału Humanistycznego AGH zajmuje się studiami z zakresu komunikacji wizualnej i projektowania graficznego. W skład zespołu wchodzi dr Joanna Walewska z Katedry Kulturoznawstwa, Wydziału Filologicznego UMK, której książka Portret artysty jako inżyniera. O twórczości Edwarda Ihnatwicza ukaże się w najbliższych miesiącach. Zaproszenie przyjął również dr Aleksander Zivanovic z Wydziału Inżynierii i Projektowania Form Przemysłowych londyńskiego Middlesex University, który w ramach swojej pracy doktorskiej zgromadził i opublikował zachowaną dokumentację techniczną rzeźby oraz archiwalia związane z jej powstaniem. Koncern Philipsa wyraził zgodę na przeprowadzenie rekonstrukcji.

Zgłoszenia współpracy prosimy kierować pod adres kuratora projektu:

Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Anna Olszewska, Joanna Walewska

Fotografie udostępnione dzięki uprzejmości Ryszarda Ihnatowicza