Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
09 sierpień 2022
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
W trosce o środowisko
30 październik 2014

25 – 26 września 2014 roku odbyła się III Konferencja Naukowa pt. „Przemiany środowiska naturalnego, rozwój zrównoważony i zasoby surowców mineralnych Polski” zorganizowana z okazji 150 . urodzin Karola Bohdanowicza przez Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH oraz Towarzystwo Badania Przemian Środowiska „Geosfera”. Profesor K. Bohdanowicz był wybitnym geologiem surowcowym, twórcą polskiej szkoły rozpoznania zasobów surowców mineralnych i ich ochrony.

Profesor M. Karbowniczek (po prawej) i prof. A. Piestrzyński podczas ceremonii otwarcia konferencji - fot. H. Zych

Profesor M. Karbowniczek (po prawej) i prof. A. Piestrzyński podczas ceremonii otwarcia konferencji

Zasadniczym celem konferencji było przedstawienie współczesnych problemów dotyczących zasobów i bezpieczeństwa surowcowego Polski oraz przemian środowiska naturalnego związanych z rozwojem zrównoważonym. Konferencja stanowiła forum wymiany informacji i poglądów pomiędzy środowiskiem naukowym a środowiskiem przemysłu surowcowego.

Przewodniczącym konferencji był prof. Maciej Kotarba z AGH, Prezes Towarzystwa Badania Przemian Środowiska „Geosfera”, a wiceprzewodniczącym Dziekan Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH, prof. Adam Piestrzyński.

Patronat nad konferencją objęli: Janusz Piechociński – Wicepremier, Minister Gospodarki oraz Sławomir Brodziński – Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Środowiska, Główny Geolog Kraju. W skład Komitetu Honorowego weszli prof. Tadeusz Słomka – Rektor AGH, Jerzy Miller – Wojewoda Małopolski, prof. Jacek Majchrowski – Prezydent Miasta Krakowa oraz Mariusz Zawisza – Prezes Zarządu Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A.

Uczestnicy konferencji podczas obrad - fot. Zbigniew Sulima

Uczestnicy konferencji podczas obrad

W konferencji wzięło udział 65 osób reprezentujących następujące instytucje naukowe: Akademia Górniczo-Hutnicza, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Instytut Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN w Krakowie, Muzeum Ziemi PAN w Warszawie, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy w Sosnowcu i przemysłowe: PGNiG S.A., Metanel S.A., Przedsiębiorstwo Badań Geofizycznych w Krakowie.

Uroczyste otwarcie konferencji odbyło się z udziałem prof. Mirosława Karbowniczka – Prorektora ds. Ogólnych, który powitał uczestników w imieniu władz uczelni. Profesor Paweł Karnkowski przemówił w imieniu PGNiG S.A. – partnera i głównego sponsora konferencji. Rozpoczęcie obrad zapoczątkował Przewodniczący konferencji prof. M. Kotarba referatem „Ochrona geosfery a dziedzictwo Karola Bohdanowicza”.

Przewodniczący konferencji prof. Maciej J. Kotarba podczas wykładu - fot. H. Zych

Przewodniczący konferencji prof. Maciej J. Kotarba podczas wykładu

Karol Bohdanowicz urodził się 10 grudnia 1864 roku w Lucynie na Witebszczyźnie w polskiej kresowej rodzinie szlacheckiej. W 1881 roku ukończył gimnazjum wojskowe w Niżnym Nowogrodzie, a następnie do roku 1886 studiował w Instytucie Górniczym w Petersburgu, w którym pracował w latach 1885–1919, do chwili wyjazdu do Polski. Wśród Polaków pracujących w geologii i górnictwie w carskiej Rosji i Rosji Sowieckiej, Karol Bohdanowicz osiągnął najwyższe stanowiska naukowo-administracyjne. Był świetnym organizatorem. Od 1901 roku pracował w Komitecie Geologicznym (rosyjski odpowiednik dzisiejszego Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie), w 1913 roku został jego wicedyrektorem, a po śmierci prof. F. Czernyszewa, w latach 1914–1917 pełnił funkcję dyrektora. W 1916 roku został wiceprezesem Francuskiego Towarzystwa Geologicznego. W 1937 roku był przewodniczącym Komitetu Reorganizacyjnego Państwowego Instytutu Geologicznego, a w latach 1938–1947, z przerwą w czasie okupacji niemieckiej, dyrektorem tej instytucji. Profesor K. Bohdanowicz był również cenionym dydaktykiem. W 1902 roku, po śmierci prof. I. Muszkietowa, objął Katedrę Geologii Ogólnej i Stosowanej w Instytucie Geologicznym w Petersburgu (Piotrogradzie), a w latach 1918–1919 był twórcą i dziekanem Wydziału Geologiczno-Poszukiwawczego tego Instytutu. Po wyjeździe na stałe do Polski w roku 1919, w latach 1921–1935 był ściśle związany z Akademią Górniczo-Hutniczą (wtedy jeszcze Akademią Górniczą). Na drugim piętrze głównego budynku A-0 Akademii znajdują się dwie marmurowe tablice upamiętniające Karola Bohdanowicza, które zawisły jeszcze za jego życia, pierwsza z napisem „1885–1935 Karolowi Bohdanowiczowi wielkiemu uczonemu i przyjacielowi młodzieży założycielowi Zakładu Geologji Stosowanej w pięćdziesięciolecie jego działalności naukowej Akademja Górnicza” i druga „1935–1945 Tablicę tę uratowali przed zniszczeniem przez Niemców i wmurowali ponownie w 60-lecie pracy naukowej prof. Karola Bohdanowicza Koledzy i Uczniowie”. Pracę zawodową rozpoczął w roku 1885 i do 1901 był głównie geologiem terenowym i geografem, a nawet etnografem, często prowadząc badania w dziewiczych obszarach. Realizował prace terenowe w ramach dużych wypraw głównie w poszukiwaniu złota i innych metali, a także wody pitnej: (I) w Kraju Zakaspijskim i północnej Persji (1886–1889), (II) w chińskiej Kaszgarii i północnym Tybecie (1889–1891), (III) wzdłuż kolejowej trasy transsyberyjskiej (1891–1894), (IV) nad Morzem Ochockim i na Kamczatce (1894–1998), (V) na Czukotce i w okolicy Port Artur, z wyjazdem na Alaskę (1900). W latach 1901–1906 prowadził poszukiwania złóż węglowodorów w północno-zachodniej części Kaukazu, na Kubaniu oraz w okolicy Baku. W roku 1905 prowadził badania surowcowe w Zagłębiu Dąbrowskim. W czasie I wojny światowej, jako administrator rosyjskiej służby geologicznej, zajmował się zabezpieczeniem Rosji w niezbędne surowce kopalne dla potrzeb przemysłu zbrojeniowego. Prof. K. Bohdanowicz prowadził szeroką działalność ekspercko-konsultacyjną. Na przykład, w latach 1917–1918 był członkiem Polskiej Rady Ekonomicznej w Piotrogradzie, w latach 1912–1917, konsultantem Towarzystwa Braci Nobel w Rosji, a po powrocie do Polski w latach 1920–1937, dyrektorem ds. Geologii Towarzystwa Standard-Nobel. W latach międzywojennych często odbywał wyjazdy eksperckie na tereny surowcowe Austrii (Galicji), Francji, Algierii (Francuskiej), Tunezji, Rumunii, Hiszpanii i Stanów Zjednoczonych. Jego uczeń, Stanisław Jaskólski, napisał, że geologia kruszców to był jego zawód, a geologia naftowa to hobby. W latach 20. XX w. przewidział możliwość występowania złóż ropy naftowej w utworach permu na Niżu Polskim, które odkryto dopiero w latach 60. ubiegłego wieku. Dorobek naukowy K. Bohdanowicza był wybitny. Opublikował około 250 podręczników i artykułów, z tego ponad 60 było poświęcone geologii kruszców, ponad 50 geologii ropy naftowej i gazu ziemnego, 5 geologii węgli kopalnych, a reszta różnym dziedzinom geologii, głównie stosowanej. Brał udział w wielu konferencjach, sympozjach i kongresach naukowych. Karol Bohdanowicz zmarł 5 czerwca 1947 roku i został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

W kontekście ogromnego szumu medialnego na temat zasobów i możliwości eksploatacji metanu pokładów węgla z początkiem lat 90. ubiegłego wieku, a także gazu i ropy łupkowej i gazu zamkniętego, w obecnej dekadzie XXI wieku aktualna jest opinia K. Bohdanowicza: „Każda poszukiwawcza robota musi być słusznie uzasadniona, (…) jest niedopuszczalnym, aby dla rozpoczęcia potrzebnych robót (…) była koniecznie potrzebna reklama, popierana przez nieostrożnych fachowców lub mało co rozumiejących w tych sprawach, skądinąd dzielnych, dostojników”.

W pierwszym dniu konferencji zostało wygłoszonych 11 referatów w ramach sesji „Geosfera – rozwój zrównoważony – złoża kopalin”:

– Adam Piestrzyński, Jadwiga Pieczonka, Władysław Zygo i Tomasz Ćwiertnia – Pierwiastki krytyczne w polskich złożach surowców mineralnych i ich wpływ na środowisko;

– Krzysztof Szamałek, Marek Nieć i Krzysztof Galos – Zasoby, wydobycie, wykorzystanie i ochrona zasobów złóż kopalin;

– Wojciech Górecki, Michał Stefaniuk, Grzegorz Machowski, Tomasz Maćkowski, Bartosz Papiernik, Paweł Poprawa i Beata Reicher – Perspektywy zwiększenia bazy zasobowej węglowodorów w aspekcie rozwoju górnictwa naftowego w Polsce;

– Jerzy W. Niewodniczański – Energetyka jądrowa dla Polski?

– Stanisław Nagy i Maciej Kotarba – Gaz łupkowy i zamknięty oraz ropa łupkowa dla Polski?

– Maciej J. Kotarba, Albin Zdanowski, Jan Kwarciński i Zbigniew Buła – Metan pokładów węgla dla Polski?

– Lidia Gawlik i Eugeniusz Mokrzycki: Bezpieczeństwo energetyczne Polski – uwarunkowania zasobowe;

– Kazimierz Różański, Jarosław Nęcki, Łukasz Chmura, Ireneusz Śliwka, Mirosław Zimnoch, Jarosław Bielewski, Michał Gałkowski, Jakub Bartyzel i Janusz Rosiek – Zmiany antropogeniczne w atmosferze nad południową Polską;

– Przemysław Wachniew, Stanisław Witczak, Adam Postawa, Jarosław Kania, Anna Żurek, Kazimierz Różański i Marek Duliński – Ekosystemy zależne od wód podziemnych: konflikt priorytetów;

– Barbara Tomaszewska i Andrzej Szczepański – Możliwości efektywnego zagospodarowania wykorzystanych wód termalnych;

– Wojciech Górecki, Marek Hajto i Anna Sowiżdżał – Ocena zasobów energii geotermalnej w Polsce.

W dniu drugim w sesji „Dziedzictwo Karola Bohdanowicza w aspekcie współczesnych problemów geologii złóż” zaprezentowano 4 referaty:

– Zbigniew Wójcik – Karola Bohdanowicza działalność w Rosji i Azji w latach 1885–1919;

– Maciej J. Kotarba – Wpływ Karola Bohdanowicza na rozwój geologii naftowej;

– Wojciech Górecki, Marek Nieć, Adam Piestrzyński i Stanisław Wołkowicz – Geologia stosowana – od Bohdanowicza do dzisiaj;

– Marek Nieć, Tadeusz Peryt i Adam Piestrzyński – Karol Bohdanowicz – prekursor odkryć złóż kopalin w Polsce.

W sesji posterowej przedstawiono 13 prezentacji. Komisja w składzie prof. Tadeusz Peryt, prof. Stanisław Wołkowicz i dr Albin Zdanowski z Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego oraz dr hab. Sławomir Kędzior z Uniwersytetu Śląskiego przyznała nagrodę za najlepszy poster, którym okazał się plakat wykonany przez zespół w składzie: Maciej J. Kotarba, Elżbieta Bilkiewicz i Dariusz Więcław zatytułowany „Potencjał węglowodorowy utworów dolomitu głównego i geneza gazu ziemnego w środkowo-zachodniej części basenu permskiego”. Trzy wyróżnienia zostały przyznane: (I) zespołowi w składzie: Tomasz Ćwiertnia, Jadwiga Pieczonka, Adam Piestrzyński i Przemysław Wnęk za poster zatytułowany „Wykorzystanie analizy szlichowej do poszukiwań złóż rud metali w Mongolii”, (II) Michałowi Kępińskiemu za poster „Modelowanie 3D budowy geologicznej w rejonie Jaślisk (Beskid Niski, Karpaty Zewnętrzne)” oraz (III) zespołowi w składzie Adrian Pacek i Stanisław Hałas za plakat „Precyzyjne wyznaczanie stosunku izotopowego litu (δ7Li) w wodach naturalnych metodą termoemisyjnej spektrometrii mas (TIMS)”.

Streszczenia wszystkich referatów i posterów zgłoszonych na konferencję zostały wydrukowane w formie książki zatytułowanej Trzecia Konferencja Naukowa z okazji 150. rocznicy urodzin Karola Bohdanowicza „Przemiany środowiska naturalnego, rozwój zrównoważony i zasoby surowców mineralnych Polski”, zredagowanej przez M. J. Kotarbę, M. Wróbel i E. Bilkiewicz.

Sponsorami konferencji byli: Państwowe Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. – Partner Konferencji i Gmina Miejska Kraków – Urząd Miasta Krakowa.

Maciej J. Kotarba, Elżbieta Bilkiewicz