Biuletyn AGH
Magazyn Informacyjny Akademii Górniczo-Hutniczej
01 paĽdziernik 2022
Strona GłównaBiuletyn AGHArchiwumKontakt
Rekultywacja i rewitalizacja w Polsce i w Niemczech
30 październik 2014

Coraz częściej uświadamiamy sobie, że docelowe zagospodarowanie powinno być zaplanowane wyprzedzająco i z uwzględnieniem potencjału terenów pogórniczych, pozwalającego na wprowadzenie funkcji umożliwiających ożywienie społeczno-gospodarcze, czyli rewitalizację . Jak tego dokonać bezpiecznie dla środowiska i ludzi, z korzyścią dla gospodarki i uszanowaniem przyrody, dyskutowali naukowcy, praktycy i samorządowcy podczas III Polsko-Niemieckiego Forum o rekultywacji i rewitalizacji obszarów pogórniczych w dniach 3–5 września 2014 roku w Kleszczowie.

Tytułem wprowadzenia – w 2008 roku zawarte zostało Porozumienie Kooperacyjne pomiędzy Wydziałem Górnictwa i Geoinżynierii AGH w Krakowie a LMBV (Łużycka i Środkowoniemiecka Spółka Zarządzania Górnictwem). Porozumienie było przypieczętowaniem już rozpoczętej współpracy, a także wymiany wiedzy i doświadczeń w zakresie rekultywacji obszarów pogórniczych oraz ujęciem w formalne ramy chęci jej kontynuacji. Jedną z form realizacji postanowień porozumienia jest wspólna organizacja forum. Podczas tegorocznej edycji forum podpisane zostało kolejne Porozumienie Kooperacyjne, będące wyrazem potrzeby dalszej współpracy.

Prezes Zarządu K. Zschiedrich i M. Illing – Spółka LMBV oraz prof. Marek Cała – podpisują Porozumienie Kooperacyjne - fot. A. Ostręga

Prezes Zarządu K. Zschiedrich i M. Illing – Spółka LMBV oraz prof. Marek Cała – podpisują Porozumienie Kooperacyjne

Poza Wydziałem GiG oraz LMBV przygotowanie forum było udziałem samorządów lokalnych Kleszczowa i Kleczewa, a także przedsiębiorstw górniczych: PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów oraz PAK KWB Adamów i Konin – za co przy tej okazji serdecznie dziękujemy! W forum uczestniczyło 80 osób (dodatkowo około 40 osób uczestniczyło tylko w sesji w Kleczewie) oraz przedstawiciele lokalnych mediów.

3 września 2014 roku obrady odbyły się w Solparku Kleszczów. Uczestnicy forum zostali powitani przez gospodarza Sławomira Chojnowskiego – Wójta Gminy Kleszczów. Następnie w tematykę obrad wprowadził profesor Marek Cała – pomysłodawca forum, wyrażając jednocześnie zadowolenie z osiągnięcia właściwych proporcji pomiędzy uczestnikami tego wydarzenia. Dążeniem organizatorów jest bowiem, aby międzynarodowa dyskusja i wymiana wiedzy prowadzona była pomiędzy wszystkimi uczestnikami przedsięwzięć rekultywacyjnych i rewitalizacyjnych, a więc przedstawicielami przedsiębiorstw górniczych, instytucji naukowo-badawczych i samorządów terytorialnych.

Dr Friedrich von Bismarck prowadził sesję i podsumował obrady - fot. A. Ostręga

Dr Friedrich von Bismarck prowadził sesję i podsumował obrady

Tematem przewodnim III forum była rekultywacja wodna. Klaus Zschiedrich w sposób przekrojowy przedstawił główne priorytety działań LMBV. Dotyczą one gospodarki wodnej – zalewania wyrobisk, kształtowania jakości wód, budowy połączeń z kanałami odpływowymi oraz wykorzystania dawnych wyrobisk dla ochrony przeciwpowodziowej. Działaniom tym towarzyszy zapewnianie bezpieczeństwa geotechnicznego skarp wyrobisk i zwałowisk. Szczegóły działań rekultywacyjnych prowadzonych przez LMBV przedstawione zostały przez kolejnych prelegentów z tej spółki. Przykładowo Kathy Sommer przedstawiła zastosowanie technologii mikrowybuchów do zagęszczania zwałowisk aktualnie rekultywowanych w Zagłębiu Łużyckim. W Polsce pierwsze i jedyne jak dotąd zastosowanie tej metody w rekultywacji obszarów poeksploatacyjnych miało miejsce na skarpie zachodniej wyrobiska Piaseczno (Kopalnia Siarki Machów), po tym jak nastąpiło tragiczne w skutkach osuwisko (2011). Doświadczenia w tym zakresie przedstawił M. Cała, kierujący opracowaniami studialnymi i wykonywanymi na ich podstawie pracami w obrębie wyrobiska Piaseczno.

Od 2020 roku rozpocznie się bezprecedensowa likwidacja głębokich wyrobisk w górnictwie węgla brunatnego (do 200 m). Problemy związane z utrzymaniem stateczności zboczy rozległych i głębokich wyrobisk końcowych w KWB Bełchatów, zarówno na etapie przygotowania wyrobiska do zalewania jak i w trakcie tworzenia zbiornika wodnego były przedmiotem prezentacji pracowników PGE GiEK S.A. Oddział KWB Bełchatów. Proces wypełniania wodą tak dużych wyrobisk może trwać nawet kilkadziesiąt lat. W kontekście tego, formalno-prawne aspekty rekultywacji wodnej związane m.in. z obowiązkiem wykonania tego zadania w ciągu 5 lat zaprezentował Krzysztof Polak (AGH).

Kolejna sesja dotyczyła metodologii i koncepcji rewitalizacji. Michael Illing przedstawił niemieckie doświadczenia w ustalaniu listy priorytetowej obiektów poprzemysłowych, poprzedzone przeprowadzeniem inwentaryzacji i oceną, a następnie tworzeniu odpowiednich struktur organizacyjnych i modeli finansowania, umożliwiających ich rewitalizację. Takie podejście jest bardzo pożądane również w Polsce, gdzie znajduje się wiele rejonów i zagłębi górniczych. W kolejnych prezentacjach przygotowanych przez pracowników uczelni i przedsiębiorstw górniczych przedstawiono różnorakie koncepcje atrakcyjnego zagospodarowania terenów pogórniczych, z uwzględnieniem zasobów lokalnej kultury i przyrody, w tym także pochodzącej z naturalnej sukcesji oraz potrzeb społecznych. Nie zabrakło również prezentacji o innowacyjnych technologiach możliwych do zastosowania w rewitalizacji.

Uczestnicy Forum nad zbiornikiem poeksploatacyjnym Lubstów - fot. arch. autorów

Uczestnicy Forum nad zbiornikiem poeksploatacyjnym Lubstów

Ważnym gościem forum, z punktu widzenia obecności przedstawicieli polskich samorządów, był Thomas Zenker, Burmistrz Großräschen – miasta niegdyś w dużej części zajętego pod kopalnię węgla brunatnego, gdzie teraz inwestuje się w atrakcyjne zagospodarowanie jeziora poeksploatacyjnego, m.in. dla celów turystycznych. Przedstawione efekty dowodziły budującej współpracy pomiędzy gminą i LMBV, uwzględniającej głosy lokalnej społeczności.

Uzupełnieniem części teoretycznej forum były wizyty studyjne w Kleczewie i okolicy (4 września 2014) oraz w obrębie Oddziału KWB Bełchatów (5 września 2014). Uczestnicy forum mogli zobaczyć efekty rekultywacji i rewitalizacji, a także usłyszeć o nich od pracowników kopalń, uczelni oraz samorządów. Były to m.in. Park Rekreacji i Aktywności Fizycznej w Kleczewie na terenie Odkrywki Jóźwin IIA, zwałowisko zewnętrzne w Rząśni kształtowane dla funkcji sportowych oraz Góra Kamieńska zagospodarowana dla funkcji leśnych i sportowych.

Już dziś zapraszamy na kolejne Forum Polsko-Niemieckie w 2016 roku do Niemiec. Mamy nadzieję, że wydarzenie to będzie okazją do podzielenia się osiągnięciami na polu rekultywacji i rewitalizacji czerpiącymi ze zdobytej wiedzy i nawiązanej współpracy w ramach dotychczasowych edycji forum.

Streszczenia prezentacji są dostępne na stronie internetowej:

www.rewitalizacja.agh.edu.pl

Efektem poprzednich edycji Forum jest polsko-niemiecka monografia Geotechniczne i środowiskowe aspekty rekultywacji i rewitalizacji obszarów pogórniczych w Polsce i w Niemczech (red. Cała M., von Bismarck F., Illing M.), do lektury której zachęcamy.

Marek Cała, Anna Ostręga