Anna Chadaj – Oddział Informacji Naukowej BG

Lista filadelfijska a impact factor

Jest sprawą oczywistą, że każdemu pracownikowi naukowemu zależy na tym, aby wyniki jego pracy naukowej zostały zauważone i znalazły uznanie u innych uczonych. Dowodem takiego uznania jest między innymi zacytowanie opublikowanych wyników badań w pracach innych autorów. Do sprawdzenia, jakie prace są najczęściej cytowane, służą bazy danych o publikacjach i ich cytowaniach, które od wielu lat przygotowuje Instytut Informacji Naukowej (Institute of Scientific Information – ISI), mieszczący się w Filadelfii. Najbardziej znanymi bazami danych są: Indeks Cytowań Naukowych (Science Citation Index – SCI), Current Contents, Journal Citation Reports (JCR). Z bazami ISI związane jest, używane w Polsce od pewnego czasu, określenie „lista filadelfijska”. Często spotykamy się z utożsamianiem listy filadelfijskiej z listą podającą wskaźnik cytowalności „impact factor”. To zapewne jest przyczyną bardzo wielu telefonów i zapytań kierowanych do Oddziału Informacji Naukowej Biblioteki Głównej. By uniknąć nieporozumień warto może, więc podać pewne informacje i pojęcia związane z wydawnictwami ISI.

Lista Filadelfijska

Termin „lista filadelfijska” oznacza wykaz czasopism i serii naukowych indeksowanych w bibliograficznych bazach danych, tworzonych przez ISI w Filadelfii (aktualnie ISI opracowuje i udostępnia kilkanaście baz danych). Wykaz ten nazwał skrótowo listą filadelfijską Andrzej Kajetan Wróblewski i nazwa ta przyjęła się w Polsce na dobre. Właściwa jednak i pełna nazwa listy to Thomson Scientific Master Journal List. (Thomson przejął ISI w 2004 roku). Lista dostępna jest w wersji elektronicznej na stronie domowej tego instytutu pod adresem:

www.isinet.com/cgi-bin/jrnlst/jloptions.cgi?PC=master

Warto przypomnieć, że pracownicy AGH posiadają szybki dostęp do listy ze strony domowej Biblioteki Głównej (www.bg.agh.edu.pl ? Komunikaty OIN ? Lista czasopism indeksowanych przez filadelfijski Instytut Informacji Naukowej (ISI) tzw. Lista Filadelfijska

Obecnie lista zawiera 13 680 tytułów czasopism (w tym 158 tytułów polskich) z zakresu nauk ścisłych, przyrodniczych, medycznych, rolniczych i technicznych oraz w niewielkim stopniu nauk społecznych (stan na dzień 15.09.2005 roku). Dane bibliograficzne czasopism uwzględnionych na liście zawierają jedynie tytuł czasopisma, częstotliwość ukazywania się, ISSN oraz adres wydawcy np.:

ARCHIVES OF METALLURGY AND
MATERIALS
Quarterly
ISSN: 0860-7052
POLISH ACAD SCIENCES COMMITTEE METALLURGY,
AL. MICKIEWICZA 30, AGH, PAW., A-4,III P.,
POK 312B, KRAKOW, POLAND, 30-059

Lista filadelfijska nie podaje współczynników impact factor dla czasopisma.

Na stronie domowej Instytutu znajduje się też wykaz tytułów czasopism, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy uległy zmianie (zaprzestały się ukazywać, zostały wchłonięte przez inne tytuły, zmieniły nazwę bądź zostały usunięte z listy). Można to sprawdzić wybierając opcję View Journal Changes.

Lista filadelfijska podlega stałej modyfikacji. W wyniku selekcji periodyków przeprowadzanej przez ekspertów Instytutu, każdego roku niektóre tytuły czasopism są z listy eliminowane (ponieważ przestały spełniać wymogi stawiane przez wydawnictwo), inne natomiast dodawane. Wprowadzenie nowego tytułu czasopisma na listę filadelfijską nie jest łatwe. Należy przesłać ekspertom ISI przynajmniej 3 najnowsze, kolejne jego numery. Artykuły w nich zawarte powinny zawierać co najmniej streszczenia, słowa kluczowe w języku angielskim, pełny adres każdego z autorów oraz w miarę kompletną anglojęzyczną informację bibliograficzną o cytowanych publikacjach. Ważne jest regularne ukazywanie się kolejnych numerów czasopisma.

Oczywiście badana jest dokładnie zawartość czasopisma i na podstawie posiadanej w Filadelfii bazy danych o cytowaniach podejmowana jest decyzja, czy jest ono dostrzegane przez innych uczonych i czy może być uznane za wnoszące istotny wkład w rozwoju nauki.

Dokładne informacje na temat doboru czasopism oraz sposobu ich zgłaszania można znaleźć na stronie ISI pod adresem:

http://www.isinet.com/selection

w tekście pt. „Journal Selection Process”.

JCR i impact factor

Na podstawie baz cytowań ISI przygotowuje bazy danych o specjalnym przeznaczeniu np. Journal Citation Reports (JCR). Jest to interdyscyplinarna baza, która stanowi narzędzie oceny wartości merytorycznej czasopism. Jest ona dostępna w dwóch wydaniach: Journal Citation Reports (JCR) Science Edition i Journal Citation Reports (JCR) Social Sciences Edition.

Journal Citation Reports (JCR) Science Edition uwzględnił w 2004 roku 5968 tytułów czasopism i serii naukowych indeksowanych przez bazy ISI, w tym 49 tytułów polskich. Baza JCR pozwala na ocenę rangi naukowej danego czasopisma, którą określa się liczbą cytowań artykułów publikowanych w tym czasopiśmie. Innymi słowy – im więcej artykułów z danego czasopisma jest cytowanych przez innych – tym wyższy jest poziom naukowy tego czasopisma. JCR umożliwia ocenę danego czasopisma w oparciu o zawarte w bazie współczynniki: impact factor, immediacy index, citing i cited half-life. Największe znaczenie i uznanie znalazł tzw. impact factor (IF) jako podstawowe kryterium oceny i porównania czasopism pod względem ich wartości naukowej.

IF to wskaźnik wpływu czasopisma na środowisko naukowe, świadczący o tym, jak często cytowania artykułów opublikowanych w tym czasopiśmie pojawiają się w pracach naukowych na całym świecie. Impact Factor dla czasopisma jest obliczany przez podzielenie liczby cytowań artykułów z danego czasopisma przez liczbę artykułów opublikowanych przez to czasopismo w tym samym okresie 2 lat.

Oto przykład obliczania IF dla serii Lecture Notes in Computer Sciences w 2004 roku:

cytowania artykułów w 2004 r. opublikowanych w latach:

2002 = 4984
2003 = 4423
—————————
2002+2003 = 9407

liczba artykułów opublikowanych w latach:

2002=6494
2003 = 11848
—————————
2002+2003 = 18342



9407             
IF ——— = 0,513
18342             

IF jest więc wskaźnikiem częstości cytowania publikacji zamieszczonych w danym czasopiśmie, wskazującym na jego popularność i poczytność. Wysokość impact factor zmienia się co roku dla każdego czasopisma, a niektóre tytuły wprost wypadają z rankingu; np. IF dla serii Lecture Notes in Computer Science w poszczególnych latach przedstawia się następująco: 1992 – 0,127; 1993 – 0,125; 1994 – 0,296; 1995 – 1998 brak tytułu na liście; 2000 – 0,390; 2001– 0,415; 2002 – 0,515; 2003 – brak; 2004 – 0,513

Największy IF w 2004 roku:
Annual Review of Immunology IF = 52, 431
...
Review of Modern Physics IF = 32,711
...
Nature IF = 32,182
Science IF = 31, 853


Wśród czasopism polskich najwyższy IF
w 2004 roku
Astronomica IF = 4,019


Tytuły czasopism legitymujących się wskaźnikiem Impact Factor publikowane są w postaci listy za dany rok i umieszczane w osobnym wydawnictwie ISI Journal Citation Reports (JCR). Trzeba pamiętać, że nie wszystkie czasopisma z Thomson Scientific Master Journal List czyli tzw. Listy Filadelfijskiej posiadają wskaźnik IF, a więc nie wszystkie figurują w JCR. Wystarczy porównać liczbę tytułów objętych „listą filadelfijską” w 2004 – 13680 z liczbą tytułów w bazie JCR w 2004 r. – 5968.

Baza JCR pozwala ponadto m.in.: uzyskać inne współczynniki charakteryzujące powiązania pomiędzy cytującymi i cytowanymi artykułami: immediacy index (średnia liczba cytowań artykułów z danego czasopisma uzyskiwana w roku jego opublikowania) oraz citing i cited half-life, sprawdzić ranking tytułów czasopism z poszczególnych dyscyplin naukowych, uzyskać pełne dane bibliograficzne czasopism i serii uwzględnionych w bazie, sprawdzić czasopisma o najwyższym Impact Factor, sprawdzić jakie nowe tytuły trafiły na listę w ostatnim roku (tytuły te nie posiadają jeszcze obliczonego IF).

Gdzie skorzystać z bazy

Od kilku lat baza Journal Citation Reports (JCR) Science Edition (za lata 1997, 1998, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004) jest udostępniana na CD-ROMach w Oddziale Informacji Naukowej BG p. 215 tel. 32-15. W formie drukowanej dostępne są również wartości wskaźnika Impact Factor za lata 1992–1996 (w układzie alfabetycznym, 1995–1996 również w podziale na dziedziny).

Impact factor za rok 2004 dostępny jest również w sieci uczelnianej AGH (www.bg.agh.edu.pl w dziale Komunikaty OIN ? Wartości współczynnika IMPACT FACTOR. Tak więc każdy, pracownik naszej Uczelni może na bieżąco dokonywać przeglądu IF dla interesujących czasopism i serii.

Należy zwrócić uwagę, że wydawnictwo JCR ukazuje się z pewnym opóźnieniem. Najnowsza edycja za 2004 r. ukazała się w czerwcu 2005 r. Baza JCR obrazująca funkcjonowanie czasopism w roku 2005 ukaże się w połowie roku 2006.

IF – określając częstotliwość cytowań – służy do oceny oraz porównywania czasopism pod względem ich wartości naukowej a dla autorów jest wskazówką, jakie czasopisma z danej dziedziny są wiodące, dla wydawców zaś informacją o poziomie wydawnictw konkurencyjnych.

Podstawowym jednak warunkiem, aby artykuły zostały zauważone, a następnie zacytowane przez innych autorów, jest opublikowanie ich w czasopismach (zagranicznych lub krajowych), które są odnotowywane w dużych światowych bibliograficznych bazach danych np. INSPEC, METADEX, CERAMIC Abstracts, Coal Abstracts itd. Przypomnijmy, że bazy te są subskrybowane przez Bibliotekę Główną. Listy indeksowanych w tych bazach czasopism są ustalane przez powołane przez producentów baz komisje, które oceniają wartość merytoryczną publikowanych w czasopismach artykułów, referatów itp.

Warto nadmienić, że z inicjatywy BG AGH egzemplarze wydawanych przez Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne czasopism naukowych AGH (Computer Science, Opuscula Mathematica, Automatyka, Telekomunikacja Cyfrowa – Technologie i Usługi, Mechanics, Metallurgy and Foundry Engineering) przesłano do oceny, zostały zaakceptowane i będą odnotowywane w międzynarodowych bazach danych (m.in. INSPEC-u).

Jest więc nadzieja, że tą drogą wzrośnie liczba tytułów czasopism z IF, w których publikują pracownicy naszej Uczelni.


Bibliografia

  1. Wróbel J, Pacholska A., Baza Journal Citation Reports, PTiNT 2000, t. 7, nr 1, s. 25–28.
  2. Machalska-Garbacz A., Podaj swój wskaźnik, Forum Akademickie 1999, nr 5, s. 31–33.



BIP nr 144_145 sierpień/wrzesień 2005 r. str. 11