Doktorat honoris causa AGH
dla Profesor Czesława Cempla

Na wniosek Rady Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Robotyki, Senat AGH uchwałą podjętą w dniu 24 listopada 2004 r., nadał tytuł doktora honoris causa Akademii Górniczo-Hutniczej, Profesorowi Czesławowi Cemplowi – za wybitny wkład w rozwój mechaniki w szczególności za stworzenie podstaw wibroakustycznej diagnostyki maszyn.

Promotorem doktoratu był prof. dr hab. inż. Wojciech Batko z Wydziału IMiR AGH (tekst laudacji wygłoszonej przez Pana Profesora w trakcie uroczystego posiedzenia Senatu AGH w dniu 16 lutego 2004 r. – przedstawiamy poniżej).

Recenzentami byli: prof. zw. dr hab. inż. Krzysztof Marchelek z Politechniki Szczecińskiej i prof. dr hab. inż. Jerzy Wróbel z Politechniki Warszawskiej.

Laudacja
związana z nadaniem godności doktora honoris causa AGH Profesorowi Czesławowi Cemplowi

Magnificencjo Rektorze!
Wysoki Senacie!
Wysoka Rado Wydziału IMiR!
Szanowni Goście!

Mam zaszczyt pełnić rolę Promotora w dzisiejszej uroczystości nadania godności i insygniów Doktora honoris causa Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica, jednemu z najwybitniejszych mechaników polskich, naszemu Przyjacielowi prof. Czesławowi Cemplowi, członkowi: korespondentowi Polskiej Akademii Nauk, Akademii Inżynierskiej, członkowi kilku Komitetów PAN tj.: Budowy Maszyn , Akustyki, Mechaniki oraz Komitetu Badań Naukowych, a także członkowi wielu towarzystw naukowych zagranicą i w kraju

Profesor Czesław Cempel - fot. Z. Sulima

Fakt ten sprawia mnie oraz społeczności akademickiej Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Robotyki, z którą Profesor blisko współpracował ogromną satysfakcję. Sądzę, że to odczucie w równym stopniu podzielają Państwo przybyli na tą uroczystość.

Zgodnie z tradycją uniwersytecką w moim wystąpieniu chciałbym Państwu przybliżyć sylwetkę Profesora, uznanego w świecie naukowca, cenionego nauczyciela akademickiego, należącego do grona tych osób, którzy nadali polskiej nauce nowe impulsy badawcze i sprawił, że zaakcentowała ona swoje miejsce w nauce światowej.

Rozwinął atrakcyjne dziedziny badań z zakresu wibroakustyki maszyn i systemów technicznych, z głębokimi implikacjami i aplikacjami w diagnostyce technicznej, teorii i inżynierii systemów i ekologii. Wszędzie tam pozostawił trwały ślad swojej działalności, które wytyczyły nowe kierunki rozwoju nauki tych dyscyplin.

Powszechnie uważa się, że jest Twórcą polskiej Szkoły naukowej wibroakustycznej diagnostyki maszyn.

Profesor Cz. Cempel, urodzony w 1938r w Biskupicach koło Ostrowa Wielkopolskiego, absolwent Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, należy do grona wybitnych profesorów i nauczycieli akademickich środowiska poznańskiego. Od 1964 roku pracuje nieprzerwanie w Politechnice Poznańskiej na Wydziale Budowy Maszyn, początkowo w Katedrze Mechaniki, a po reorganizacji do chwili obecnej w Instytucie Mechaniki Stosowanej.

Tutaj zdobywał kolejne stopnie i tytuły naukowe: dr (1968) na podstawie rozprawy Drgania układów prętowych z nieliniowymi warunkami brzegowymi, dr hab. (1971) na podstawie pracy Okresowe drgania z uderzeniami w dyskretnych układach mechanicznych, prof. ndz. w roku 1977 oraz w 1985 r. prof. zw. Swoją aktywność naukową wiązał z pracą organizacyjną na rzecz macierzystej jednostki pełniąc szereg funkcji : organizatora laboratorium Drgań i Hałasu, kierownika Zakładu Dynamiki i Wibroakustyki Maszyn, wicedyrektora i dyrektora Instytucie Mechaniki Stosowanej oraz dziekana Wydziału Budowy Maszyn i Zarządzania.

Będąc uznaną osobistością świata nauki w roku 1994 został wybrany na członka Korespondenta PAN, zaś w 1988r. został członkiem Akademii Inżynierskiej. W roku 1996 został uhonorowany godnością Doktora Honoris Causa Politechniki Szczecińskiej.

Wyrazem autorytetu Profesora w środowisku mechaników polskich jest wybranie Go na Członka Komitetu Badań Naukowych, co łączy się z Jego aktywną działalnością w Zespole T07 w kolejnych kadencjach I, II, IV i obecnej V.

Tematyka prac naukowo-badawczych Profesora jest Cz. Cempla jest bardzo szeroka i obejmuje aplikacyjne problemy mechaniki, budowy i eksploatacji maszyn tj.: akustyki maszyn i środowiska, wibroakustyki narzędzi pneumatycznych, dynamiki układów z wibrouderzeniami, energetycznej teorii ewolucji maszyn i systemów, inżynierii systemów i ekologii, a zwłaszcza nowej dziedziny wibroakustycznej diagnostyki maszyn, której był kreatorem, ją współdefiniował i tworzył. Jej problematyka naukowa i aplikacyjna okazała się na tyle atrakcyjna, spójna i nośna, że w chwili obecnej jest powszechnie kontynuowana i rozwijana w wielu ośrodkach naukowych w kraju i zagranicą; w tym także na naszym Wydziale; jak i w licznych działach przemysłu.

Profesor jest autorem ponad 350 ważnych prac naukowych, w tym 14 monografii, książek i podręczników akademickich, z których jedna doczekała się tłumaczeń na język: niemiecki, angielski i chiński. Prace te są w literaturze światowej szeroko cytowane, w tym w publikacjach wybitnych uczonych.

Spośród olbrzymiej liczby prac, których Profesor Cz. Cempel jest autorem, kilka prac jest szczególnie godnych uwagi. Książka Wibroakustyczna diagnostyka maszyn (przetłumaczona na obce języki) stanowi piękną, pionierską pracę przedstawiającą w uporządkowany sposób proces diagnozowania stanu maszyn i urządzeń za pomocą analizy wibroakustycznych sygnałów związanych z ich funkcjonowaniem. Na jej bazie pojawiły się dalsze wartościowe książki współpracowników Profesora, które znalazły swoją syntetyczną prezentacja w opracowanym pod Jego współredakcją unikalnym poradniku pt. Inżynieria Diagnostyki Maszyn. Również wydanie w 1978 roku pierwszej krajowej monografii Wibroakustyka stosowana pomaga prof. Cz. Cemplowi; wspólnie z prof. Z. Engelem z naszego ośrodka; szeroko upowszechnić wibroakustykę jako polską specjalność naukową i dydaktyczną.

Do ważnej dla środowiska pozycji wydawniczej należy także zaliczyć książkę Nowoczesne zagadnienia metodologii i filozofii badań w której daje wykład i autorskie odniesienia do pojęcia: wiedzy, nauki i związanej z nią inżynierii tworzenia nowej rzeczywistości, uwarunkowań i filozofii prowadzenia badań naukowych oraz ich wykorzystywania do określonych celów. Prezentowane w niej kwestie są dyskutowane w tle reguł organizacji informacji, ich potrzeb i cykli występowania z regułami ich wykorzystania, co czyni tą pozycję wydawniczą ważną dla osób zajmujących się badaniami naukowymi.

W nurcie pionierskich badań naukowych Profesora związanych z zagadnieniami wibroakustycznej diagnostyki, ważna jest rozwijana w wielu Jego pracach koncepcja procesora energii, jako modelu systemów działaniowych występujących: w inżynierii mechanicznej, budowlanej i inżynierii systemów w ogólności. Pozwala ona interpretować zmiany stanu (ewolucję) systemów mechanicznych, jak i zachowanie wielu systemów fizycznych, antropotechnicznych i socjotechnicznych. Na podstawie tej propozycji sformułował model holistycznej dynamikę systemów mechanicznych, umożliwiającą badania i symulację ich zachowania się w całym cyklu życia, od wytworzenia aż do kasacji i utylizacji, a także modelowo wspartą diagnostykę działaniowych systemów krytycznych.

Z nurtem tych koncepcji należy również związać badania Profesora nad teorią i inżynierią systemów i ekologią. Obrazuje to zestaw prac współautorskich i samodzielnych z tej tematyki z wczesnych lat 90., a także skrypt do nowo wykreowanego przedmiotu z tego zakresu w Politechnice Poznańskiej. Istnieje on w formie wirtualnej i jest ciągle udoskonalany. Efektem prac w tej tematyce jest również organizacja Międzynarodowej Szkoły Letniej Inżynierii Systemów we wrześniu 1995, z u działem takich sław teorii i inżynierii systemów jak profesorowie: Blanchard, Fabrycki, Sage (USA), Haaken, Natke (Niemcy), Winiwarter z Francji, Gasparski i Szymański z Polski oraz wielu autorytetów z tej dziedziny zapraszanych okazjonalnie.

Badania te, dzięki ich możliwości interdyscyplinarnych uogólnień w teorii i inżynierii systemów mogą prowadzić do interdyscyplinarności a także do promowania nowych dziedzin nauki. Ilustracją tego jest cykl publikacji Profesora i cała serią wykładów na temat nano nauki i nanotechnologii wygłoszonych wpierw na prezydium PAN (1999), a następnie w wielu szkołach wyższych i Instytutach badawczych.

W szczególności interesujące są w tym zakresie Jego rozważania na temat ekogospodarki przyszłości i wynikających stąd wyzwaniach stojących przed szkolnictwem wyższym. Upowszechniał w nich tezę, że niezbędna jest zmiana obecnego paradygmatu gospodarowania jakim jest „środowisko jest zasobem gospodarki” na nowy „gospodarka jest częścią środowiska”. Z nią są związane najnowsze prace Profesora, ukierunkowane na badania nad przetwarzaniem energii w środowisku i zapewnienia im trwałego miejsca w planach studiów, czemu dał wyraz opracowując koncepcję zintegrowanego programu studiów w specjalności „ekoinżynieria – holistyczne projektowanie i zarządzanie środowiskiem”.

Będąc uznanym w świecie autorytetem naukowym miał wielu przyjaciół i współpracowników na całym świecie, gdzie prowadził wspólne badania w zakresie inżynierii systemów, wibroakustycznej diagnostyki maszyn i jej zastosowań. Wspomnieć tu można o bliskich kontaktach z prof. S.H. Crandalem oraz prof. R. H. Lyon'em z MIT (USA), czy z prof. H.G. Natke z Uniwersytetu w Hanowerze, z którym opracował książkę pt. Model – „Aided Diagnosis of Mechanical Systems” (wydanej w Springer-Verlag).

Obecnie współpraca Profesora jest bardzo szeroka i obejmuje takie ośrodki jak: Bordalier Institute (Francja), Texas AM University, Sheffield University, Technion Haifa, Akademia Lotnicza w St. Petersburgu, Instytut Inżynierii Mechanicznej Rosyjskiej Akademii Nauk, CETIM – Francja, Technische Universität Branschweig.

Profesor Czesław Cempel jest członkiem wielu krajowych i zagranicznych towarzystw naukowych. Prowadził wykłady w tak renomowanych uczelniach jak np. RWTH – Aachen (1982 i 1983), Politechnika w Birmingham (1985), MIT – Cambridge (1987), Uniwersytet Kaiserslautern (1986-1988, 1990), Uniwersytet Hanower (1986–1996, corocznie), Shenyang Chiny (1988), Uniwersytet Oulu (1992). Jest zapraszany do udziału w komitetach naukowych konferencji krajowych i zagranicznych jest także członkiem komitetów redakcyjnych wielu krajowych i zagranicznych czasopism naukowych m.in. „Mechanical Systems and Signal Processing”.

Przedstawiając sylwetkę Profesora, wybitnego polskiego naukowca, należy również powiedzieć o Jego umiejętności tworzenia atmosfery do pracy, wciąganiu do współpracy liczne grono współpracowników. Był opiekunem ponad 150 prac dyplomowych, promotorem 17 prac doktorskich, konsultantem i opiekunem wielu habilitacji z wibroakustyki i diagnostyki w kraju i w swym zespole. Był opiniodawcą wielu wniosków i awansów na stopnie i tytułu profesorskie w kraju i zagranicą, w tym szeregu z naszego Wydziału. Jest też uznanym opiniodawcą projektów NATO (Ben Haim – Technion, Yao – Texas AM), grantów Fundacji Sorosa (Ostrowski, Sutin – Niżnyj Nowgorod).

Z konieczności, w tak krótkim przedstawieniu sylwetki Profesora Cz. Cempla trudno jest scharakteryzować wszystkie Jego osiągnięcia naukowe i organizacyjne. Mam jednak głęboka nadzieję, że przekazane przeze mnie informacje przybliżą bardzo bogate osiągnięcia Profesora i Jego osobowość, a także rolę jaką spełniał i spełnia nadal w rozwoju tych dziedzin nauki, co sprawiło że zyskał On autorytet wybitnego naukowca oraz uznanie w skali kraju i międzynarodowej.

DHC AGH dla prof. Czesława Cempla - fot. Z. Sulima
DHC AGH dla prof. Czesława Cempla - fot. Z. Sulima DHC AGH dla prof. Czesława Cempla - fot. Z. Sulima
DHC AGH dla prof. Czesława Cempla - fot. Z. Sulima DHC AGH dla prof. Czesława Cempla - fot. Z. Sulima



BIP nr 139 marzec 2005 r. str. 21