mgr inż. Ewa Korpanty – Ośrodek Historii Techniki z Muzeum i Archiwum AGH

Mieczysław Radwan – metalurg, historyk, założyciel Muzeum AGH

Jubileusz 45-lecia Muzeum Historii AGH i Techniki


W bieżącym roku Muzeum Historii AGH i Techniki obchodzi 45 rocznicę swego powstania. Przypominamy, że twórcą tej placówki w AGH, w 1960 r (uchwała Senatu z dn. 14.04.1960 r.) był doc. Mieczysław Radwan (ur. w Żarnowie w 1889 r. – zm. w Krakowie w 1968 roku). Warto, korzystając z okazji, przypomnieć sylwetkę tego wielkiego, a jakże w codziennym życiu skromnego, człowieka.

Mieczysław Radwan

Był doświadczonym metalurgiem i konstruktorem, który karierę zawodową rozpoczął od pracy w przemyśle (Zagłębie Donieckie, Zakłady Ostrowieckie, Huta „Pokój”, Zagłębie Ruhry, Huta „Stalowa Wola”, Odlewnia „Nieborów”, Kopalnia”Stanisław”, CZPH w Katowicach, BIPROHUT w Gliwicach). Oprócz zajęć czysto zawodowych, ten niezwykle aktywny i pracowity człowiek, rozwijał szeroką działalność społeczną dla dobra umiłowanej Ziemi Kieleckiej – swych stron rodzinnych. Działał z zaangażowaniem w Polskim Towarzystwie Turystycznym tego regionu inicjując liczne akcje ochrony przyrody, popularyzując bogatą historię hutnictwa i przemysłu tych ziem, organizując wystawy, odczyty i publikując liczne artykuły w miejscowej prasie. Powszechnie znane były jego apele nawołujące do ochrony ginących zabytków techniki. W okresie międzywojennym założył wiele placówek Muzeum Regionalnego na kielecczyźnie. W 1934 r. stworzył pierwsze w tych stronach Muzeum Techniki w dawnej walcowni w Sielpi Wielkiej. Działał aktywnie, początkowo jako kurator zabytków hutnictwa, przewodniczył Komisji Historii i Zabytków przy Zarządzie Głównym SIiTH, z czasem, ceniony za wiedzę i bezinteresowne zaangażowanie, został przewodniczącym Zespołu Historii Polskiej Techniki Hutniczej przy Komitecie Historii Nauki PAN, a także zasiadał w prezydium Rady Naukowej Muzeum Techniki NOT w Warszawie.

Pracę dydaktyczną rozpoczął w Politechnice Śląskiej w Gliwicach, a od 1954 r. – w krakowskiej AGH, gdzie został kierownikiem Katedry Maszyn Hutniczych na Wydziale Mechanizacji Górnictwa i Hutnictwa. W tym samym roku zainicjował badania nad starożytnym hutnictwem świętokrzyskim, które stały się jego największą pasją i osiągnięciem życiowym. W 1957 r. stworzono dla jego potrzeb badawczych Katedrę Historii Techniki i Nauk Technicznych (dzisiejszy Ośrodek Historii Techniki). Badania w Katedrze M. Radwan skoncentrował na dwóch tematach:

  1. historii hutnictwa z okresu wpływów rzymskich;
  2. historii Staropolskiego Okręgu Przemysłowego w XIX w. Szczególne zainteresowanie budził w nim dawny żużel żelazny zalegający masowo tereny między Łysogórami a rzeką Kamienną w Górach Świętokrzyskich. Zainicjowane przez niego badania tego zjawiska doprowadziły do wielkiego sukcesu naukowego i odkrycia rangi światowej. Przy ścisłej współpracy z prof. dr hab. K. Bieleninem z krakowskiego Muzeum Archeologicznego i przy współudziale licznych specjalistów z różnych dziedzin nauki, odkryto starożytny ośrodek hutniczy, którego centrum zajmuje powierzchnię ok. 800 km2. W czasie badań, oprócz wykopalisk archeologicznych, zastosowano zupełnie nowe metody badawcze m.in. zwiady lotnicze (autor prof. K Bielenin), badania górnicze (starożytna kopalnia rudy żelaznej w Rudkach – prof. K. Bielenin), badania geofizyczne (prof. K. Bielenin, prof. J. Kowalczuk, prof. S. Małoszewski, dr J. Jankowski). Z inicjatywy M. Radwana podjęto również badania metalurgiczne polegające na próbach odtworzenia dawnego procesu dymarskiego i zrekonstruowania starożytnego pieca dymarskiego (działania te, po śmierci M. Radwana, kontynuował prof. W. Różański w ramach prac koła naukowego „Officina Ferraria”). Próbne wytopy z czasem przekształciły się w coroczną imprezę kulturalną o nazwie „Dymarki Świętokrzyskie” odbywającą się w Nowej Słupi (od 1967 r.) i będącą trwałym elementem kultury tego regionu. W 1960 r., staraniem M. Radwana i K. Bielenina, otwarto w Nowej Słupi Muzeum Starożytnego Hutnictwa (terenowa filia warszawskiego Muzeum Techniki NOT), które w 1965 r. rozbudowano i nadano mu imię M. Radwana.

Mieczysław Radwan zmarł w 1968 r. pozostawiając po sobie cenny dorobek naukowy. Wśród licznych jego prac, na szczególne uznanie zasługuje dzieło pt. Rudy, kuźnice i huty żelaza w Polsce, które oceniane jest przez autorytety naukowe jako kompendium wiedzy na temat rozwoju naszej rodzimej techniki hutniczej. Dzięki olbrzymiej wiedzy i intuicji badawczej Radwana zrodził się w nauce zupełnie nowy, nie znany wcześniej problem badawczy o nazwie „starożytne hutnictwo świętokrzyskie”, który zgłębiany jest nadal przez specjalistów z wielu dziedzin nauki.

Postać Mieczysława Radwana najcelniej scharakteryzował metalurg – kontynuator jego dzieła, prof. Wacław Różański pisząc o nim tak: „Mając specjalny dar pozyskiwania ludzi dla swej umiłowanej sprawy, jaką była historia techniki i ochrona jej zabytków, porywał ludzi, tworząc z nich nowych, podobnych sobie entuzjastów. Jak sam mówił, Ťzarażałť ludzi historią hutnictwa. Dzięki temu Mieczysław Radwan pozostawił po sobie nie tylko wspaniałą pamięć, ale także wielu ludzi Ťzarażonychť przez niego miłością do polskiego hutnictwa i skierował ich na drogę, którą sam tak chlubnie kroczył”.

20 kwietnia br otwarta zostanie w Muzeum Historii AGH i Techniki

jubileuszowa wystawa poświęcona Założycielowi, zatytułowana „Mieczysław Radwan – metalurg, historyk, założyciel Muzeum AGH”. W tym samym dniu odbędzie się interesujący wykład wybitnego znawcy starożytnego hutnictwa, archeologa prof. dr hab. Kazimierza Bielenina, na temat: „Starożytne hutnictwo żelaza w Górach Świętokrzyskich w badaniach metalurgiczno-archeologicznych” (szczegóły organizacyjne – tel. 617.20.14).

Wszystkich zainteresowanych – serdecznie zapraszamy!




BIP nr 139 marzec 2005 r. str. 7