Doktorat Honoris Causa AGH
dla prof. dr. hab. Romana Teisseyre
z Instytutu Geofizyki
Polskiej Akademii Nauk w Warszawie

Na wniosek Rady Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Senat AGH uchwałą podjętą w dniu 27 października 2004 roku, nadał tytuł doktora honoris causa Akademii Górniczo-Hutniczej Profesorowi Romanowi Teisseyre – za wybitne osiągnięcia w sejsmologii globalnej i górniczej, ze szczególnym uwzględnieniem prekursorów wstrząsów oraz za rozwój wiedzy o fizyce wnętrza Ziem.
Promotorem doktoratu był prof. dr hab. inż. Jerzy Kowalczuk (tekst laudacji wygłoszonej przez Pana Profesora w trakcie Uroczystego posiedzenie Senatu AGH poświęcone nadaniu godności DHC w dniu 7 grudnia 2004 r. przedstawiamy poniżej).
Recenzentami byli: prof. dr hab. Marek Grad z Uniwersytetu Warszawskiego i prof. dr hab. inż. Wacław Zuberek Uniwersytetu Śląskiego.



Laudacja związana z nadaniem godności
doktora honoris causa AGH
Profesorowi Romanowi Teisseyre

Magnificencjo Rektorze, Wysoki Senacie,
Wielce Szanowny Doktorze Honoris Causa,
Dostojni Goście, Panie, Panowie!


Powierzając mi rolę Laudatora dzisiejszej uroczystej promocji Pana Profesora Romana Teisseyre'a do godności Doktora Honoris Causa Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, Rada Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska oraz Senat Uczelni, sprawiły mi wielkie wyróżnienie i ogromną radość.

DHC AGH dla prof.R. Teisseyre - fot. Z. Sulima

Podstawowym argumentem zdecydowanie przemawiającym za uhonorowaniem Profesora R. Teisseyre tym najwyższym akademickim wyróżnieniem, jest pozycja naukowa i autorytet naszego Doktora Honorowego. Swoją obecną wybitną pozycję naukową Profesor Roman Teisseyre buduje przez całe życie, wytrwałą pracą i zdolnościami intelektualnymi.

Charakteryzując osiągnięcia Pana Profesora, nie można pominąć kilku szczegółów z Jego życia osobistego, które ukształtowały w decydującym stopniu postawę życiową, a w konsekwencji i styl pracy zawodowej Romana Teisseyre.

Pozwólcie Państwo, że cofnę się do roku 1789, tj. do końca XVIII wieku i początku lat Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

Był to rok tragiczny dla pra pra pra dziada dzisiejszego doktora honoris causa. Wtedy to Louis de Teisseyre, przedstawiciel starej francuskiej rodziny arystokratycznej, 35-cio letni kapitan gwardii króla Francji Ludwika XVI stracił życie w zawierusze tamtego czasu. Jego żona ratuje życie swoje i syna, Louis'a Stanisława, ucieczką. Emigrują wraz z wielką falą uchodźców do Wiednia, a dalej do Krakowa, gdzie prawdopodobnie około 1795 roku osiedlają się na stałe.

DHC AGH dla prof.R. Teisseyre - fot. Z. Sulima
DHC AGH dla prof.R. Teisseyre - fot. Z. Sulima DHC AGH dla prof.R. Teisseyre - fot. Z. Sulima
DHC AGH dla prof.R. Teisseyre - fot. Z. Sulima DHC AGH dla prof.R. Teisseyre - fot. Z. Sulima

Louis Stanisław de Teisseyre ukończył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim i otrzymał tytuł „magister scholarum” języka francuskiego. W poszukiwaniu zarobku na utrzymanie coraz liczniejszej rodziny (ożenił się z Czeszką zamieszkałą w Krakowie – Marią Hladik). Louis Stanisław wędruje po Galicji, ucząc języka francuskiego – w Krakowie, Wieliczce, Tarnowie, Nowym Sączu i w Brodach, gdzie w roku 1837 dostał państwową posadę profesora w Szkole Realnej. Zmarł w Brodach w roku 1841.

Potomek małżeństwa Louisa Stanisława i Marii, syn Henryk Teisseyre na pewno czuł się już w pełni Polakiem. Urodzony w Wieliczce, studia podejmuje na Politechnice Lwowskiej (wtedy: Akademii Technicznej) jako jeden z pierwszych studentów tej Uczelni; jest studentem Wydziału Inżynierii Budowy Dróg Żelaznych. Projektuje m.in. budowę linii kolejowej Lwów–Tarnów. W pamięci Lwowian zachował się wiadukt kolejowy „Teisseyre'a”. Henryk Teisseyre, założył rodzinę, biorąc za żonę Julię de Belina Węgierską. Jednym z Ich dzieci jest Karol Wawrzyniec de Teisseyre, o którym w murach tej Uczelni nie sposób nie wspomnieć trochę szerzej.

Karol Wawrzyniec urodzony w roku 1864, po nauce w C.K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie, świadectwo dojrzałości otrzymał w Tarnopolu, z wyróżniającą się oceną w przedmiotach przyrodniczych. Mając 19 lat, rozpoczyna studia na C.K. Uniwersytecie Wiedeńskim i prawie jednocześnie na Akademii Górniczej w Leoben.

Wawrzyniec (pod tym imieniem Karol Wawrzyniec de Teisseyre występuje w polskiej literaturze geologicznej), zajmuje szereg stanowisk w instytucjach naukowych geologicznych i w roku 1882 wydaje pierwszą swą rozprawę naukową nakładem Wszechnicy Jagiellońskiej. Uzdolniony, pracowity i wszechstronnie wykształcony, szybko zdobył uznanie i stopnie naukowe: doktorat na C.K. Uniwersytecie Wiedeńskim; habilitację – na Uniwersytecie Lwowskim na Wydziale Filozoficznym. Nieprzerwanie prowadzi prace naukowe, m.in. na stanowisku geologa naftowego w Rumunii. Do Lwowa powraca w 1910 roku, gdzie zostaje zaangażowany jako profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Lwowskiego, a w latach międzywojennych rozpoczyna wieloletnią pracę naukowo-dydaktyczną na Politechnice Lwowskiej. W roku 1925 został profesorem zwyczajnym Politechniki Lwowskiej i kierownikiem Katedry Geologii i Paleontologii.

Nie można nie wspomnieć w tym miejscu i w tej Uczelni o ważnym dla polskiej geologii fakcie naukowym, związanym z nazwiskiem Wawrzyńca Teisseyre'a. W latach 1908 i 1919, szwedzki magnetolog A.J.H. Tornquist stwierdził na podstawie wyników absolutnych pomiarów magnetycznych, że granica obszarów zaburzonych i niezaburzonych magnetycznie, odpowiada południowo-zachodniej granicy tarczy bałtycko-rosyjskiej i wyznaczył jej przebieg wzdłuż linii: Bornholm–Koszalin–Bydgoszcz–północno-wschodnie obrzeżenie Gór Świętokrzyskich. Linię o zbliżonym przebiegu (rzeka Prut–Berdo–Narol–Radom–Skania) postulował znacznie wcześniej (1893 r.) Wawrzyniec Teisseyre, na podstawie powierzchniowych badań geologicznych.

Granicę platformy prekambryjskiej (jako strefę wgłębnych rozłamów tektonicznych) określoną przez Teisseyre'a i Tornquist'a, wg ostatnich ustaleń nazywa się „strefą Teisseyre'a–Tornquist'a, TTZ,” w części SE i „strefą Tornquist'a–Teisseyre'a, TTZ,” w części NW. Strefa ta jest tematem licznych studiów geologicznych i geofizycznych, w tym szeroko nakreślonych badań metodami głębokich sondowań sejsmicznych, badań magnetycznych i sondowań geomagnetycznych, a także magnetotellurycznych, w ramach krajowych i międzynarodowych programów badawczych, których inicjatywa i kierownictwo naukowe spoczywa w rękach Instytutu Geofizyki PAN, z którego wywodzi się nasz doktor honorowy, prof. Roman Teisseyre.

Wawrzyniec Teisseyre, żonaty z Janiną Polityńską, ma pięciu synów: (Jerzy [mechanik], Henryk [geolog], Kazimierz [prawnik, ojciec Romana], Stanisław [artysta malarz] i Andrzej [mechanik – konstruktor]), którzy ukończyli uczelnie lwowskie, a po II wojnie światowej czterech z nich zostało profesorami polskich uczelni.

Pan Profesor Roman Teisseyre urodził się we Lwowie w roku 1929. Jego rodzice wraz z dziećmi przenoszą się do Warszawy w 1935 roku i tam mieszkają do wybuchu Powstania Warszawskiego. Piętnastoletni Roman bierze udział w Powstaniu Warszawskim w plutonie 257 Zgrupowania oddziału AK „Żmija” na Żoliborzu, będąc członkiem tajnego harcerstwa – Szarych Szeregów. Ojciec Romana – Kazimierz i Jego Brat – Stanisław, walcząc w Powstaniu na Czerniakowie (ojciec) i na Starym Mieście (brat), zostają ciężko ranni. Po 63 dniach trwania Powstania, wraz z ludnością cywilną, Teisseyre'owie przechodzą obozy w Pruszkowie, by ostatecznie znaleźć się w Jędrzejowie, a następnie w Krakowie, gdzie Roman zdaje małą maturę. Świadectwo dojrzałości uzyskuje we Wrocławiu i rozpoczyna studia na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Po przeniesieniu się Teisseyre'ów do Warszawy, podejmuje studia na analogicznym Wydziale Uniwersytetu Warszawskiego. Pracuje także zarobkowo w Państwowym Instytucie Geologicznym w grupach geoelektrycznej i magnetycznej prof. Henryka Orkisza.

Początki pracy w charakterze nauczyciela akademickiego prof. Roman Teisseyre mają miejsce w Katedrze Geofizyki Uniwersytetu Warszawskiego, u prof. E. Stenza i w Instytucie Fizyki Teoretycznej tego Uniwersytetu, u prof. L. Infelda. Doktorat uzyskuje w 1959 roku, habilituje się na UW w 1961 roku. Tytuły naukowe profesora nadzwyczajnego uzyskuje w 1967 roku, a profesora zwyczajnego – w 1974 roku. W roku 1969 został członkiem korespondentem, a w roku 1980 członkiem rzeczywistym PAN.

Profesor Roman Teisseyre od jesieni roku 1953, wiąże się z nowo utworzonym Instytutem Geofizyki PAN. Organizuje Zakład Sejsmologii, a potem Zakład Dynamiki Wnętrza Ziemi. W okresach 1960–1970 i 1972–1989 był zastępcą dyrektora, a w okresie 1970–1972 – dyrektorem Instytutu.

Profesor Roman Teisseyre jest wybitną postacią polskiego życia naukowego. Swoją niezrównaną klasę potwierdza właściwie na każdym kroku. Oryginalny dorobek naukowy Profesora jest imponująco olbrzymi: obejmuje ponad 250 opublikowanych prac i stale się powiększa.

Jest głównie teoretykiem zajmującym się fizyką wnętrza Ziemi. Większość prac związana jest z sejsmologią, geodynamiką, a także termodynamiką procesu deformacji i niszczenia skał oraz z polem elektromagnetycznym, ale dorobek Jego jest bardzo wszechstronny i zawiera także prace inicjujące nowe kierunki badań czy podsumowujące stan badań geofizycznych.

Podejmując próbę przedstawienia Jego najważniejszych osiągnięć należy wymienić prace z zakresu:

Pomimo tego, że Profesor R. Teisseyre jest przede wszystkim teoretykiem, Jego prace łączą elementy teoretyczne z metodami badań i ich interpretacją. Uczestniczył On bezpośrednio w organizacji badań sejsmicznych w kraju, w szczególności w zagłębiach górniczych, a zagranicą w zakresie badań elektromagnetycznych prekursorów trzęsień i fal rotacyjnych. Szereg prac ma wyraźny aspekt utylitarny i praktyczny.

Profesor R. Teisseyre był organizatorem szeregu międzynarodowych sympozjów naukowych w zakresie fizyki trzęsień Ziemi, badań głębokich struktur i sejsmologii górniczej.

W okresie trwania Międzynarodowego Roku Geofizycznego, 1957/58, prof. R. Teisseyre zostaje początkowo sekretarzem Komitetu Roku Geofizycznego PAN, a następnie organizatorem i kierownikiem Polskiej Wyprawy Geofizycznej do Wietnamu, organizując dwa kompleksowe Obserwatoria Geofizyczne: Phu-Lien i Cha-Pa.

Profesor R. Teisseyre rozwija szeroką współpracę z zagranicznymi ośrodkami naukowymi.

Przez wiele lat uczestniczy w pracach Międzynarodowej Komisji do Wykrywania i Identyfikacji Wybuchów Jądrowych w Genewie. W latach 1965/66 pracuje jako ekspert UNESCO w International Institute of Seismology and Earthquake Engineering w Tokio. Prowadził bliską współpracę z USA (w ramach National Science Foundation); kontynuuje współpracę z japońskim University of Hokkaido w Sapporo oraz Institute of Seismology and Vulcanology Tohoku University w Sendai. Prowadzi także wieloletnią współpracę z prof. E. Vesnenem w Finlandii; rozwija współpracę z Włochami (Universita degli Studi, Triest) oraz Instituto Nationale di Geofisica e Volcanologia; współpracuje z Grecją (University of Athens, Physics Department, Solid State Sections).

Profesor R. Teisseyre był visiting professor na Uniwersytecie w Trieście, prowadząc wykłady w Międzynarodowej Szkole Studiów Zaawansowanych przy Centrum Fizyki Teoretycznej i na Uniwersytecie w Strasburgu, a także w University of Hokkaido w Sapporo.

Do bardzo ważnego i liczącego się dorobku naukowego Profesora Romana Teisseyre należy zaliczyć również redakcję i współautorstwo szeregu wielotomowych, unikatowych monografii z zakresu fizyki i ewolucji wnętrza Ziemi, wydanych w znacznej większości po angielsku. Są to prace, które w sposób syntetyczny ujmują całość problematyki naukowej fizyki wnętrza Ziemi i stanowią bardzo poważny dorobek światowej geofizyki.

  1. Fizyka i Ewolucja Wnętrza Ziemi (dwa tomy), 1983, PWN – redaktor i autor;
  2. Physics and Evolution of the Earth's Interior (międzynarodowa seria monograficzna; 6 tomów), 1984–1992, Elsevier–PWN – redaktor i współautor;
  3. Theory of Earthquake Premonitory and Fracture Processes, 1995, PWN – redaktor i współautor (monografia międzynarodowa, autorzy z Polski, Japonii i USA);
  4. Earthquake Thermodynamics and Phase Transformations in the Earth's Interior, 2001, Academic Press – współredaktor i współautor;
  5. Współautor rozdziału Physics of Earthquakes w: International Handbook of Earthquake and Ingineering Seismology, 2002, Academic Press.

Działalność Profesora Romana Teisseyre w zakresie organizacji życia naukowego charakteryzuje się różnorodnością funkcji i stanowisk w międzynarodowych i krajowych organizacjach naukowych. W latach 1970–1976 – był wiceprezydentem, a w latach 1976–1978 – Prezydentem Europejskiej Komisji Sejsmologicznej. W latach 1970–1975 – był członkiem Komitetu Wykonawczego Międzynarodowej Asocjacji Sejsmologii i Fizyki Wnętrza Ziemi.

Przez szereg lat pełnił funkcję Przewodniczącego Komitetu Geofizyki PAN, zastępcy sekretarza Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii PAN, sekretarza Wydziału Nauk o Ziemi i Górnictwa PAN; był członkiem Prezydium PAN. Jest członkiem Warszawskiego Towarzystwa Naukowego i Fińskiej Akademii Nauk i Literatury.

Jest redaktorem wydawnictwa „Publications of the Institute of Geophysics Polish Academy of Science” i „Acta Geophysica Polonica” oraz członkiem komitetów redakcyjnych czasopism geofizycznych „Gerlands Beitrage”; „Bolletino di Geophysica Teoretica e Applicata”; „Pure and Applied Geophysics”.

Bardzo ważną częścią pracy Profesora było i jest kształcenie kadry, a zwłaszcza prowadzenie prac doktorskich i konsultacje prac habilitacyjnych. Wypromował grupę 20 doktorów, a jego uczniowie są znanymi obecnie w świecie badaczami z zakresu sejsmologii i fizyki wnętrza Ziemi.

Profesor Roman Teisseyre skupił wokół siebie grono licznych współpracowników, profesorów, docentów, młodych pracowników nauki, którzy pod Jego kierownictwem intensywnie rozwijają teorię i prowadzą badania związane z sejsmologią – teorią i predykcją trzęsień Ziemi. Jest twórcą uznanej w kraju i w świecie szkoły naukowej.

W uznaniu osiągnięć Profesor Roman Teisseyre otrzymał szereg prestiżowych wyróżnień i nagród. m.in. został odznaczony Krzyżem Oficerskim, Komandorskim i Orderem Polonia Restituta; Krzyżem Powstania Warszawskiego; Sztandarem Pracy Republiki Wietnamu; nagrodzony Nagrodami Wydziału VII PAN, Sekretarza PAN; Prezesa Rady Ministrów.

Przytoczone, w ogromnym skrócie, wątki z bogatego naukowego życiorysu Profesora Romana Teisseyre pokazują jak wielką osobowością jest nasz doktor honoris causa. Nadanie tytułu i godności doktora honoris causa AGH jest z jednej strony należnym uhonorowaniem dzieła wybitnego Uczonego, a z drugiej strony przynosi zaszczyt naszej Uczelni.

Radość wygłaszania tej laudacji ma swoje uzasadnienie także w fakcie, który wypływa z mojej znajomości z Profesorem: blisko 60 lat temu (jak szybko ten czas przemija!) dwaj młodzieńcy o jasnych i bujnych czuprynach, nie załamani powojennymi rozwiązaniami polityczno-społecznymi, w jakich znalazły się ich rodziny i oni sami, spotkali się pełni optymizmu w nadziei, że ucząc się rzemiosła geofizycznego, znajdą w tej dziedzinie nauki swoją przyszłość i cel życiowy. Byliśmy wtedy obserwatorami badań geofizycznych na terytorium Dolnego Śląska w zespole Profesora Henryka Orkisza, prowadzącego z ramienia Państwowego Instytutu Geologicznego badania magnetyczne w rejonie Kłodzka. Było to moje pierwsze zetknięcie się z Profesorem Romanem Teisseyre, wtedy studentem Uniwersytetu Warszawskiego, Wydziału Mat.-Fiz.-Chem. Ja byłem adeptem sztuki geofizycznej na Wydziale Geologiczno-Mierniczym Akademii Górniczej (później Akademii Górniczo-Hutniczej) w Krakowie.


Źródła:




BIP nr 137 styczeń 2005 r. str. 5