prof. zw. dr hab. inż. Adam Klich

Profesor Zygmunt Kawecki
Wspomnienie

W dniu 10 listopada 2003 roku zmarł prof. zw. dr hab. inż. Zygmunt Kawecki, emerytowany profesor Akademii Górniczo-Hutniczej, doktor honoris causa AGH.

Rodzina profesora Zygmunta Kaweckiego ma tradycje górnicze, sięgające piątego pokolenia. Dziadek Wilhelm Kawecki był maszynistą wyciągowym w kopalni w Jaworznie. Ojciec Franciszek, absolwent Szkoły Górniczej w Wieliczce i Akademii Górniczej w Leoben, pracował w kopalniach soli w Lacku i Kałuszu. Tam poznał babcię Leokadię Serafińską ze Stanisławowa. W czasie I wojny światowej Państwo Kaweccy zamieszkali w Wieliczce. Tu ojciec inżynier górniczy i hutniczy, od 1917 r. był radcą górniczym w Salinie wielickiej, kierownikiem Warzelni i równocześnie Działu Elektromechanicznego kopalni do 1926 r Uczył także w wielickiej Szkole Górniczej.

11 kwietnia 1919 r. urodził się Zygmunt Kawecki, który po ukończeniu szkoły powszechnej, a następnie Gimnazjum im. Jana Matejki w Wieliczce, po maturze w 1938 r. postanowił studiować w Akademii Górniczej w Krakowie. Niestety po jednorocznym pobycie w Szkole Podchorążych Saperów w Modlinie, po ogłoszeniu powszechnej mobilizacji 3.09.1939 r. otrzymał powołanie do Batalionu w Przemyślu.

W dniu 4 września 1939 r. Zygmunt Kawecki, będąc w stopniu plutonowego-podchorążego saperów, został ciężko ranny w zbombardowanym pociągu koło Rzeszowa. Po odzyskaniu zdrowia, wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej, ps. „Mars”, pełniąc do 1943 r. funkcję dowódcy plutonu w Wieliczce. Następnie zorganizował pluton dywersyjny Kedywu, którym dowodził, będąc jednocześnie inspektorem dywersyjnym w obwodzie Miechów. W 1944 r. organizował koło Staniątek akcję wysadzania pociągu, wiozącego generalnego gubernatora Hansa Franka oraz pociągu ewakuacyjnego koło Kasiny Wielkiej. W czasie akcji „Burza” wraz z całym Samodzielnym Baonem Partyzanckim Skała krakowskiego „Kedywu” brał udział we wszystkich jego bitwach pod Moczydłem, Krzeszówką, Zarszynem, Sadkami, Złotym Potokiem. 6 grudnia 1944 r. kierował akcją likwidacji Baumgartena, dowódcy niemieckiego Stutzpunktu w Dalewicach. W sierpniu 1944 r. żołnierze Baonu „Skała” ruszyli na odsiecz walczącej Warszawie; powrotem batalionu w okolice Krakowa dowodził Zygmunt Kawecki.

Cały jego trud, przeogromne poświęcenie i heroiczna postawa zostały uhonorowane najwyższymi odznaczeniami bojowymi: krzyże Virtuti Militari, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Partyzanckim i innymi.

Pod koniec 1945 r. Zygmunt Kawecki po ujawnieniu się przed tzw. „komisją likwidacji Armii Krajowej” kontynuował studia na Akademii Górniczej w Krakowie, równocześnie pracując jako asystent w Katedrze Części Maszyn. W 1946 r. wraz z prof. Ludgarem Szklarskim organizował Laboratorium i Zakład Urządzeń Elektrycznych w Górnictwie. Kiedy zaistniała potrzeba zbadania stanu technicznego lin nośnych kolei linowych na Kasprowy Wierch w Zakopanem, prof. L. Szklarski wraz z prof. Mieczysławem Jeżewskim i Zygmuntem Kaweckim opracowali defektoskop do badań magnetycznych lin stalowych. Defektoskopem mgr inż. Zygmunt Kawecki badał przez wiele lat liny nośne kolei linowej na Kasprowy Wierch. Dzięki tym badaniom przedłużony został czas pracy trzech, z czterech badanych lin, z 12 do 32 lat.

W latach 1948–50 Z. Kawecki pracował także w Głównym Instytucie Górnictwa nad przystosowaniem defektoskopii magnetycznej do badań bezpieczeństwa lin wyciągów szybach kopalń węgla.

Pierwsze międzynarodowe zetknięcie specjalistów zajmujących się badaniem elektromagnetycznym lin nastąpiło podczas I Międzynarodowego Kongresu Transportu Linowego-OITAF w Rzymie, w 1957 r. w którym uczestniczyli wymienieni wyżej naukowcy. W 1959 r. Zygmunt Kawecki obronił pracę doktorską w AGH pt. „Zagadnienia teoretyczne i praktyczne związane z elektromagnetyczną defektoskopią lin stalowych”. Dalsze spotkania już dr inż. Z. Kaweckiego odbyły się w 1961 r. podczas Kongresu Międzynarodowej Organizacji do Badań Trwałości Lin Stalowych OIPEEC w Turynie. W 1962 r. w Cortina d Ampezzo porównywano metody badań różnych światowych firm z rozwiązaniami polskimi przy udziale Z. Kaweckiego, a w Chamonix podczas II Kongresu OITAF dokonano badań pokazowych. Zygmunt Kawecki z najbliższym współpracownikiem prof. Juliuszem Stachurskim opracowali pierwszą w literaturze światowej książkę pt. „Defektoskopia magnetyczna lin stalowych”, następnie przetłumaczoną na język rosyjski i angielski. Te podstawowe prace z zakresu badań magnetycznych lin przerodziły się w duży i ważny dział diagnostyki technicznej, który był i jest stale rozwijany nie tylko w Polsce, ale w wielu innych krajach. Wyniki prac teoretycznych profesorów: Szklarskiego, Jeżewskiego, Kaweckiego, Stachurskiego stanowią trwały dorobek w światowej nauce i technice.

W latach 50. Zygmunt Kawecki pracował w powołanym w 1953 r. Zakładzie Urządzeń Szybowych AGH, wchodzącym w skład Katedry Maszyn i Urządzeń Górniczych, kierowanym przez prof. Oktawiana Popowicza. Równolegle był zatrudniony w Biurze Projektów Górniczych w Krakowie, gdzie zorganizował i kierował projektującą nowoczesne urządzenia wyciągowe dla kopalń węgla i soli. W 1955 r. przejął w AGH kierownictwo Zakładu Urządzeń Szybowych. Dr inż. Zygmunt Kawecki, dysponując dużym dorobkiem z zakresu projektowania nowoczesnych wyciągów szybowych, w 1961 r. habilituje się na Wydziale Górniczym AGH na podstawie pracy pt. „Zagadnienia poprawy ekonomiki transportu szybowego kopalń przez zastosowanie wyciągów jednonaczyniowych w nowym układzie”.

W latach 60. był dwukrotnie prodziekanem Wydziału Maszyn Górniczych i Hutniczych.

Swoje bogate doświadczenie w zakresie projektowania transportu szybowego mógł wykorzystać, konsultując projektowanie nowoczesnych szybów w budowanym wtedy nowym Zagłębiu Miedziowym w kopalniach „Lubin”, „Polkowice” i „Rudna”, a także kopalni rudy cynku „Pomorzany” w rejonie Olkusza, gdzie miał okazję wdrożyć szereg swoich udoskonaleń i wynalazków.

W 1967 r. Zygmunt Kawecki otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1974 r. tytuł naukowy profesora zwyczajnego. W 1972 r. został dyrektorem Instytutu Maszyn Górniczych, Przeróbczych i Automatyki, który powstał z trzech Katedr i Zakładu Urządzeń Szybowych. Instytutem tym kierował do 1982 r., uzyskując widoczne efekty dydaktyczne w zakresie szkolenia kadr naukowych Wydziału. Między innymi w tym czasie wypromowanych zostało ok. 1200 mgr inż. mechaników górników, 50. doktorów nauk technicznych i zrealizowano 5 habilitacji. Wszyscy pracownicy naukowo-dydaktyczni Zakłdu Urządzeń Szybowych, kierowanego przez prof. Zygmunta Kaweckiego, uzyskali tytuły profesorskie: Henryk Knop, Juliusz Stachurski, Józef Hansel i autor.

Profesor Kawecki jest autorem lub współautorem wielu odkrywczych i oryginalnych w skali światowej hipotez naukowych, metod badawczych nie tylko z zakresu badań magnetycznych, ale również technologii urabiania skał, nowych rozwiązań konstrukcyjnych maszyn i urządzeń górniczych itp., które są chronione kilkudzięsięcioma polskimi i zagranicznymi patentami.

Ogółem profesor Kawecki jest autorem i współautorem 193 publikacji oraz 43 patentów, a także kilkuset sprawozdań z prac naukowych, badawczych, raportów, opinii, ekspertyz dla przemysłu itd. Trudno tu nie wspomnieć o udziale Profesora, jako przewodniczącego w latach 70-tych, w różnych komitetach naukowych i komisjach zawodowych w przemyśle: Komitet Naukowy Siarkopolu, Centrum Mechanizacji Górnictwa KOMAG w Gliwicach, Komitet Naukowo-Techniczny Ministerstwa Górnictwa, Komitet ds. Rozwoju Przemysłu Miedziowego itd.

W 1982 r. prof. Zygmunt Kawecki, z uwagi na zły stan zdrowia, zrezygnował z kierowania Instytutem i jako inwalida wojenny I grupy przeszedł na emeryturę. Na emeryturze prof. Kawecki nadal współpracował z AGH. Razem z innymi profesorami:, przyczynił się do utworzenia na AGH Konwentu Seniorów, w którym w latach 1995– –2001 pełnił funkcję prezesa.

Profesor Zygmunt Kawecki nadal czynnie uczestniczył w życiu naukowym Uczelni, a szczególnie Katedry Transportu Linowego AGH. Między innymi był członkiem Komitetu Naukowo-Programowego Zeszytów Naukowo-Technicznych ww Katedry, członkiem komitetów naukowych różnych konferencji, w tym V konferencji pt. „Bezpieczeństwo transportu linowego w nowym prawie polskim i Unii Europejskiej”, która odbyła się w 2002 roku. Należał do Sekcji Mechanizacji Górnictwa Komitetu Górnictwa Polskiej Akademii Nauk, a także był honorowym członkiem Międzynarodowej Organizacji Badania Trwałości Lin OIPEEC.

Najwyższym wyrazem uznania dorobku naukowego, technicznego, dydaktycznego, organizacyjnego i postawy społecznej prof. Kaweckiego było nadanie Mu w 1993 r. przez Senat AGH zaszczytnego tytułu Doktora Honoris Causa Akademii Górniczo-Hutniczej im. St. Staszica w Krakowie.

Profesor Zygmunt Kawecki posiadał wiele orderów i odznaczeń m.in. Złoty Krzyż Zasługi (1956), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1972), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1976), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1982), Medal Edukacji Narodowej (1996). W połowie 1999 r. Prezydent RP przyznał prof. Z Kaweckiemu z okazji jubileuszu 80. urodzin Gwiazdę do Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski. Tegoż roku Minister Gospodarki nadał Profesorowi stopień górniczy „Generalny Dyrektor Górniczy I stopnia.

Odszedł od nas szlachetny człowiek, wielki patriota, wybitny uczony oraz wychowawca wielu pokoleń inżynierów.




BIP nr 124 grudzień 2003 r. str. 15