mgr inż. Stanisław Ożana – Wydział GiG

Moneta świadkiem historii
Część III

Szczęście pary cesarskiej trwało krótko. Elżbieta wychowana w znacznej swobodzie i prostocie nie potrafiła i nie chciała naginać się do niesłychanie rygorystycznej etykiety dworu habsburskiego a do tego dochodziły jeszcze nieporozumienia z matką cesarza. Do rozpadu pożycia pary cesarskiej doszło ostatecznie w latach 1860-62. Stopniowo miejsce miłości do zawsze pięknej małżonki zajmowały uczucia troskliwości i tolerancji i tak było aż do tragicznej śmierci cesarzowej Elżbiety.

Oprócz komplikacji w życiu osobistym Franciszka Józefa doszły jeszcze niepowodzenia w polityce. W 1854 r. car Mikołaj I rozpoczął wojnę z Turcją, licząc na życzliwą neutralność Austrii, (za pomoc okazaną w stłumieniu powstania na Węgrzech), jednakże Franciszek Józef obawiał się o rozwój wydarzeń na Półwyspie Bałkańskim, pomimo gwarancji cara Mikołaja, że wojska rosyjskie nie przekroczą Dunaju. Zdawał sobie sprawę, że mobilizacja Słowian bałkańskich przeciw Turcji spowoduje zaburzenia w cesarstwie austriackim. Dlatego wymusił na carze ewakuację wojsk rosyjskich z Mołdawii i Wołoszczyzny wcześniej zajętych przez Rosjan.

Koroncja Franciszka Józefa na apostolskiego króls Węgrów i Elżbiety na królowš Węgier w koœciele koronacyjnym œw. Macieja w Budzie 8 czerwca 1867 r. Koroncja Franciszka Józefa na apostolskiego króls Węgrów i Elżbiety na królowš Węgier w koœciele koronacyjnym œw. Macieja w Budzie 8 czerwca 1867 r.
Koroncja Franciszka Józefa na apostolskiego króls Węgrów i Elżbiety na królowš Węgier
w koœciele koronacyjnym œw. Macieja w Budzie 8 czerwca 1867 r.

Tymczasem rozpoczęła się wojna zwana krymską. Anglia i Francja wystąpiły po stronie Turcji i drogą morską dokonały desantu na Krymie. Inna eskadra angielsko-francuska wpłynęła na Bałtyk, zagrażając Petersburgowi. Jednocześnie Anglia i Francja uznały Hotel Lambert w Paryżu jako oficjalną ambasadę przyszłego państwa polskiego, grożąc powstaniem w Polsce. Wszystkie te posunięcia sparaliżowały plany cara Mikołaja I i przekreśliły jego marzenia o zdobyciu Konstantynopola. Przypuszcza się, że te właśnie niepowodzenia doprowadziły do samobójstwa cara Mikołaja I.

Pokój w Paryżu zakończył wojnę krymską w 1856 r. Austria wyszła z tej wojny osłabiona politycznie natomiast dla Polaków i Węgrów najważniejsze było pogrzebanie Świętego Przymierza.

W kwietniu 1859 r. wybuchła wojna pomiędzy Piemontem i Austrią. Po stronie Piemontu opowiedziała się Francja. W bitwie pod Mogentą wojska austriackie zostały pokonane, a ostateczna klęska nastąpiła pod miejscowością Solferino. Ciekawostką w tej bitwie był fakt, że obserwację wojsk austriackich prowadził z balonu „żeglarz napowietrzny” Godard. Bitwapod Solferino była jedną z najkrwawszych w historii wojen XIX w. Wojna została zakończona podczas spotkania Napoleona III z Franciszkiem Józefem w Villafranca w lipcu 1859 r., a pokój podpisano jesienią tego roku w Zurychu. Austria zrzekła się Lombardii na rzecz Francji.

W 1863 r. w związku z powstaniem styczniowym, sytuacja polityczna Austrii bardzo się skomplikowała. Należało się liczyć z ewentualnością wciągnięcia Galicji w obręb powstania, a zatem nawiązania współpracy z carem. Należało też rozważyć koncepcję inną na wypadek sukcesu polskiego. – poparcia polskich dążeń niepodległościowych.

W tej sytuacji Austria przyłączyła się do interwencji dyplomatycznej wobec Rosji, jednakże akcja ta miała nikłe szanse powodzenia, ponieważ w tym samym czasie Austria i Prusy zostały uwikłane w konflikt z Danią o księstwa Szlezwiku i Holsztyna. Danię pokonano bez trudu i Szlezwik przypadł Prusom a Holsztyn Austrii. Nastąpiło jednak wyraźne ochłodzenie stosunków pomiędzy Prusami i Austrią. Sytuację tą wykorzystały Włochy, które już od dłuższego czasu dążyły do scalenia swoich ziem. Zawarty został nawet sojusz pomiędzy Prusami i Włochami. W tej sytuacji cesarz Franciszek Józef zdecydował się na krytykowane później posunięcie, mianowicie zaofiarował Napoleonowi III Wenecję, aby za to zapewnić sobie jego poparcie. Był to wielki błąd polityczny, ponieważ jeszcze przed rozpoczęciem działań wojennych stracono Wenecję a i tak nie uniknięto walki na dwa fronty.

Działania wojenne rozpoczęły się w czerwcu 1866 r. Na froncie włoskim armia austriacka odnosiła sukcesy. Arcyksiążę Albrecht pokonał armię włoską pod Custozzą, natomiast admirał Tegetthoff rozbił flotę włoską na Adriatyku.

1 Forint/Floren Ag 0,900 1 Forint/Floren Ag 0,900
1 Forint/Floren Ag 0,900

Odmienna jednak była sytuacja na froncie północnym, gdzie wojska austriackie ponosiły klęski w walce z wojskami pruskimi. Do rozstrzygającego starcia doszło pod Sadową, gdzie wojska austriackie wraz z sojuszniczymi wojskami: Hannoweru, Bawarii, Wirtembergii i Badenii poniosły decydującą klęskę. Rozmowy pokojowe odbywały się w Nikolsburgu, gdzie 22 lipca 1866 r. zawarto rozejm w wyniku którego Austria musiała zapłacić Prusom 20 milionów koron kontrybucji. Pokój austriacko-pruski podpisano w kilka miesięcy później.

Bardzo minorowy nastrój nastąpił po tych wydarzeniach w Wiedniu. Zdawano sobie sprawę, że bez poparcia Węgrów istniejące od 1804 do 1867 r. cesarstwo austriackie nie powróci do równowagi.

Rozpoczęto rozmowy z reprezentantami szlachty węgierskiej, w wyniku których podpisana została w lutym 1867 r. UGODA, która miała obowiązywać przez 10 lat, z możliwością dalszego jej przedłużenia. Teoretycznie, gdyby nie nastąpiło przedłużenie, mogło dojść do oddzielenia Węgier, co stwarzało pozory suwerenności. Austria i Węgry miały mieć odtąd osobne parlamenty i osobne rządy – ale wspólnego monarchę, który w Austrii był cesarzem, ale na Węgrzech tylko królem. (Stworzony precedens dał bardzo wiele do myślenia Polakom, zwłaszcza że był to typ ustroju podobny do dawnej unii polsko-litewskiej – ale o tym w następnych odcinkach).

Ugoda z Węgrami przypieczętowana została uroczystą koronacją Franciszka Józefa na króla Węgier i Elżbiety na królową Węgier w Budapeszcie w dniu 8 czerwca 1867 r. (Patrz obok – moneta koronacyjna).

Koronacja odbyła się w Budapeszcie, który wtedy składał się jeszcze z dwóch oddzielnych miast – starej Budy i szybko rozbudowującego się Pesztu. Nie istniał też jeszcze słynny gmach Parlamentu. Koronacja odbyła się w kościele św. Macieja na wzgórzu zamkowym.

Prymas węgierski odebrał od monarchy przysięgę na wierność prawu, zaś hrabia Gyula Andrassy (jeden z przywódców powstania węgierskiego – skazany na śmierć a później ułaskawiony) nałożył cesarzowi na głowę koronę św. Stefana – tę samą, której używali jeszcze dawni królowie węgierscy – i narzucił mu na ramiona płaszcz koronacyjny.

Była to wspaniała ceremonia w średniowiecznym stylu. Był to również osobisty triumf Elżbiety – nie bez racji przypisywano jej szczególną rolę w zawarciu UGODY, która prowadziła także do przyznania autonomii innym narodom monarchii, m.in. Polakom.

Elżbieta uwielbiała wszystko co węgierskie. Utrzymywała bliskie kontakty z węgierskimi politykami, poetami i uczonymi. Również Węgrzy uwielbiali wprost Elżbietę – także po jej śmierci. (Największy most na Dunaju w Budapeszcie nosi dotychczas jej imię).

Po koronacji Franciszek Józef i Elżbieta otrzymali w darze pałacyk myśliwski pod Budapesztem, natomiast w rewanżu przekazali 100000 florenów (patrz monety obok) na fundusz pomocy dla wdów i sierot po powstańcach węgierskich walczących przeciw Austrii(!!!).

Opublikowana została amnestia, która ściągnęła z emigracji wielu działaczy niepodległościowych i byłych powstańców. Doniosłe zmiany objęły i Austrię. Rada Państwa uchwaliła szereg ustaw, które zyskały sankcję cesarską w dniu 21 grudnia 1867 r. Monarchia austriacka stała się monarchią konstytucyjną. Franciszek Józef dobrowolnie poważnie ograniczył swoje cesarskie uprawnienia, oddając znaczną część władzy w ręce „swojego ludu”. Stworzyło to podstawy do bujnego rozkwitu gospodarczego i kulturalnego monarchii w następnych latach, ale o tym w następnym odcinku (patrz obok monety austro-węgierskie wybite na terenie Węgier po koronacji Franciszka Józefa i Elżbiety).


Wszelkie darowizny monet, medali i literatury numizmatycznej można dokonywać na nasz adres, względnie dokonywać wpłat na zakup tychże na konto AGH:

BPHPBK S. A. O/Kraków, ul. Pijarska 1,

Nr 78 1060 0076 0000 3200 0046 8005

Z dopiskiem w rubryce tytułem – „Tysiąc lat monety Polskiej” – darowizna dla AGH




BIP nr 123 listopad 2003 r. str. 18