Ryszard Tadeusiewicz

Laudacja

związana z nadaniem prof. dr. hab. inż. Janowi Węglarzowi, członkowi rzeczywistemu Polskiej Akademii Nauk, Profesorowi Zwyczajnemu Politechniki Poznańskiej, godności Doktora Honoris Causa AGH



Na wniosek Rady Wydziału Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki, Senat AGH, uchwałą podjętą w dniu 29 maja 2002 roku, nadał tytuł doktora honoris causa Akademii Górniczo-Hutniczej, prof. zw. dr. hab. inż. Janowi Węglarzowi - za wybitne osiągnięcia naukowe w dziedzinie informatyki i badań operacyjnych oraz wkład w budowę infrastruktury informatycznej dla nauki w Polsce, o ogromnym znaczeniu dla rozwoju badań w środowisku krakowskim.

Promotorem doktoratu honorowego był - prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Tadeusiewicz (tekst laudacji wygłoszonej przez JM Rektora w trakcie uroczystości wręczenia doktoratu honoris causa w dniu 16 października 2002 r. - przedstawiamy poniżej).

Recenzentami byli: prof. dr hab. inż. Henryk Krawczyk z Politechniki Gdańskiej, prof. dr hab. inż. Jerzy Świątek z Politechniki Wrocławskiej i Inżynierii Biomedycznej PAN.


Senat Akademii Górniczo Hutniczej nadając Profesorowi Janowi Węglarzowi godność Doktora Honoris Causa Akademii Górniczo Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie miał na względzie szereg czynników, które jako Laudator w tej sprawie mam obowiązek i przyjemność wyliczyć. Pierwszym i szczególnie ważnym argumentem, zdecydowanie przemawiającym za uhonorowaniem Profesora Węglarza tym najwyższym akademickim wyróżnieniem, była niezwykle wysoka pozycja naukowa i autorytet naszego Doktora Honorowego. Ten autorytet i dorobek jest bez wątpienia pochodną ogromnego talentu i naprawdę niezwykłych zdolności, jednak nie można ich rozpatrywać jedynie w kategoriach daru Nieba, które niektórych obdarza znamionami geniuszu, a innych skazuje na przeciętność. Swoją obecną, naprawdę wybitną, pozycję naukową Profesor Węglarz budował przez całe życie, swoją wytrwałą i niezwykle owocną pracą. Trzeba przyznać, że w Jego przypadku połączenie ogromnej pracowitości i naprawdę nieprzeciętnych zdolności, dało efekt wyjątkowo spektakularny, jednak takie właśnie przypadki i takie wzorce osobowe należy nagłaśniać i prezentować publicznie, gdyż mogą i powinny stać się one godnym naśladowania przykładem dla naszej młodzieży.

Wprawdzie nie zawsze (niestety) pracowitość, a nawet rzadkie i cenne połączenie nieprzeciętnej pracowitości i wybitnych zdolności gwarantuje sukces, jednak właśnie na przykładzie naszego Doktora Honorowego można najlepiej przekonać się, że wytrwała praca połączona z talentem daje naprawdę imponujące rezultaty. Warto więc może w tej laudacji Profesora Węglarza przypomnieć, jak niesłychanie szybka i jak bardzo efektowna była Jego kariera naukowa. Przypomnę, gdyż ma to znaczenie dla lepszego poznania sylwetki naukowej naszego Doktora Honorowego, że Profesor Węglarz po ukończeniu (z wyróżnieniem!) szkoły średniej, podjął studia od razu na dwóch różnych uczelniach, co w latach 60. było prawdziwym ewenementem. Obie wybrane przez siebie specjalności naukowe przyszły Profesor Węglarz studiował z jednakowym zapałem, uzyskując w efekcie dwa dyplomy: Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii UAM (matematyka, 1969) oraz Wydziału Elektrycznego Politechniki Poznańskiej (automatyka, 1971). Połączenie profesjonalnej wiedzy matematycznej oraz wykształcenia w dziedzinie automatyki (w której matematyka odgrywa szczególnie dużą rolę) od początku bardzo dobrze rokowało przyszłej karierze naukowej naszego dzisiejszego Doktora Honorowego.

Mając świadomość swoich nieprzeciętnych możliwości intelektualnych, a także mając bardzo dobrych mistrzów i nauczycieli (między innymi członka Akademii Nauk, prof. dr. hab. inż. Zdzisława Bubnickiego) mgr inż. Węglarz od razu skoncentrował swoje wysiłki na ambitnych badaniach naukowych w dziedzinie, która na początku lat 70. nazywana była jeszcze mało atrakcyjnie „elektroniczną techniką obliczeniową”, a z której wywodzi się cała dzisiejsza informatyka. Już wtedy wyraźnie dystansował swoich rówieśników, co mogę potwierdzić osobiście, jako że jestem z tego samego rocznika, co nasz wspaniały Doktor Honorowy, a ponadto uprawiałem „od zawsze” podobną dziedzinę naukową. Nasze losy zawodowe były zresztą zawsze przedziwnie splecione. Już podczas naszego pierwszego spotkania z magistrem (wówczas) Janem Węglarzem na Pierwszej Konferencji System Science, która odbyła się w Międzygórzu w 1973 roku, obaj ex-aequo wygraliśmy nagrody w konkursie na najlepszy referat i dostaliśmy po butelce dobrego koniaku, ufundowanej przez wspomnianego już wcześniej Profesora Bubnickiego. Potem wspólnie zasiadaliśmy w historycznej (pierwszej) kadencji KBN w Zespole Podstawowych Nauk Technicznych (P07) i ponownie wybrani do KBN spotkaliśmy się w drugiej kadencji w Komisji Badań Stosowanych, współdziałając potem blisko w Zespole Automatyki, Informatyki i Elektroniki (T11), a także w Zespole ds. Infrastruktury Informatycznej KBN. Tym bardziej potrafię docenić fakt, że absolutnie wszystkie stopnie i tytuły naukowe nasz wspaniały Doktor Honorowy zdobywał znacznie wcześniej ode mnie, a ponadto to właśnie On zyskał nieporównanie wyższy prestiż międzynarodowy. Chwała Mu za to!

Swoją niezrównaną klasę naukową Profesor Węglarz potwierdzał właściwie na każdym kroku. Najpierw uzyskując w trzy lata po ukończeniu studiów doktorat, a po kolejnych trzech latach habilitację. Nie znam ani jednego innego przykładu tak szybkiej kariery naukowej w tak awangardowej i trudnej dziedzinie nauki! Dalszy ciąg tej kariery był równie efektowny. Profesor Węglarz osiągnął w niezwykle młodym wieku 36. lat, tytuł profesora i był przez pewien czas najmłodszym profesorem nauk technicznych w całej Polsce. Po profesorski laur sięgnął zresztą nasz Doktor Honorowy dwukrotnie, otrzymując go raz jako profesor nadzwyczajny (w 1983 roku), a potem także jako profesor zwyczajny (w 1988 roku), gdyż trzeba przypomnieć, że w czasie kiedy nasz Doktor Honorowy osiągał te splendory funkcjonowały jeszcze w polskim prawie dwa tytuły profesorskie.

Autorytet naukowy oraz stale pomnażany dorobek Profesora Węglarza sprawiły, że w 1991 r. został On wybrany członkiem korespondentem, a w 1998 r. członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. I znowu trzeba powtórzyć stwierdzenie, że nikt nigdy nie osiągnął tych zaszczytnych tytułów i funkcji w tak młodym wieku. W tym samym okresie Profesor Węglarz został wybrany do Komitetu Badań Naukowych, w którym pracował bardzo intensywnie przez dwie kadencje - najpierw jako członek Zespołu Podstawowych Nauk Technicznych (P07), a potem (w kolejnej kadencji) Zespołu Automatyki, Informatyki i Elektroniki (T11). Opuszczając jedną kadencję (ze względów regulaminowych nie wolno sprawować w KBN obieralnej funkcji dłużej niż przez okres dwóch kadencji) Profesor Węglarz został ponownie wybrany członkiem KBN i obecnie pełni funkcję Przewodniczącego Zespołu Automatyki, Informatyki i Elektroniki (T11), a także współpracuje (od wielu lat) z Zespołem ds. Infrastruktury Informatycznej KBN, co daje Mu ogromny wpływ na rozwój polskiej Informatyki. Wpływ ten nasz Doktor Honorowy wykorzystał bardzo dobrze, między innymi do tego, żeby przez wiele lat, uporczywie i z poświęceniem, często przy kompletnym braku zrozumienia i elementarnego chociażby współdziałania innych środowisk naukowych, często także w osamotnieniu i w odosobnieniu - walczyć wytrwale i skutecznie o rozwój polskiej infrastruktury informatycznej, czego skutków wszyscy doznajemy niemal codziennie.

Ten wkład Profesora Węglarza w budowę technicznej bazy dla polskiego Internetu, szkieletu dla polskiej sieci akademickiej, a także fundamentów dla przyszłego polskiego społeczeństwa informacyjnego, jest wręcz trudny do przecenienia. Między innymi społeczność naukowa Krakowa, a w szczególności społeczność naukowa Akademii Górniczo-Hutniczej, uczelni która toruje nowe drogi w zakresie akademickich sieci komputerowych w Polsce, zawdzięcza Profesorowi Węglarzowi bardzo dużo. To właśnie Jego wysiłek, mało zauważalny dla osób jedynie korzystających z usług Internetu, ale nie angażujących się w jego rozwój, sprawił, że mogliśmy nadążać za wykładniczo rosnącym, w pewnym okresie, zapotrzebowaniem na moc obliczeniową i na usługi sieciowe. Krakowski Cyfronet, będący aktualnie jednostką organizacyjnie należącą do AGH wiele swoich niewątpliwych sukcesów (między innymi status Centrum Doskonałości, przyznany przez Unię Europejską) zawdzięcza pośrednio lub bezpośrednio pracy i wysiłkom Profesora Węglarza. Powstanie (w 1993 roku) stworzonego i kierowanego przez naszego Doktora Honorowego, Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego, spowodowało, że nasz ćwierć wieku liczący Cyfronet, zyskał ważnego partnera i sojusznika. Partnera i sojusznika lojalnego i konstruktywnego, oraz - co warto podkreślić - kreatywnego. Poznańskie Centrum Profesora Węglarza stało się najpierw inicjatorem, a potem zostało także wykonawcą i operatorem ogólnokrajowej, szerokopasmowej sieci komputerowej POL-34, odpowiadającej za integrację informatyczną najważniejszych polskich ośrodków naukowych, a także za łączność całego polskiego środowiska naukowego z Internetem światowym. Znane są ogromne wysiłki Profesora Węglarza jako pomysłodawcy programu PIONIER (Polskiego Internetu Optycznego), którego realizacja jest warunkiem stworzenia dla polskiej nauki takich warunków technicznych w zakresie infrastruktury informatycznej, jakie są współcześnie nieodzowne dla współpracy z partnerami zagranicznymi. Kraków, a zwłaszcza AGH, ma w tym dziele znaczący udział, dlatego zasługi Profesora Węglarza jako inicjatora, twórcy, a także zarządcy komputerowej sieci szkieletowej dla całej polskiej nauki - mają bardzo konkretne przełożenie na zasługi dla naszej Akademii Górniczo-Hutniczej, co silnie braliśmy pod uwagę decydując o przyznaniu Profesorowi tytułu Doktora Honoris Causa właśnie naszej Uczelni.

Nasz dzisiejszy Doktor Honorowy jest nie tylko wybitnym, utalentowanym, wręcz wizjonerskim niekiedy organizatorem infrastruktury informatycznej dla całej ogólnopolskiej teleinformatyki, ale także był i jest wybitnym badaczem, naukowcem, odnoszącym spektakularne sukcesy w obszarze trudnej problematyki leżącej na styku informatyki, badań operacyjnych i nauk decyzyjnych. Jego cytowany na całym świecie dorobek obejmuje w szczególności problemy szeregowania zadań i rozdziału zasobów, przy czym przez zadania rozumie się ogólnie pojmowane czynności, a przez zasoby dowolne środki, w szczególności komputerowe, takie jak czas procesora wykonującego zadanie albo linia łączności wykorzystywana do przesyłania danych. Ponieważ informatyczne zastosowania rozwijanej przez Profesora Węglarza teorii szeregowania zadań są najbardziej widoczne, stąd powszechnie przypisuje się Jego dorobek do tej właśnie dyscypliny naukowej, warto jednak uświadomić sobie, że Jego osiągnięcia naukowe mogą i powinny być znacznie szerzej znane i znacznie częściej wykorzystywane. W końcu wszyscy doskonale znamy z codziennej praktyki sytuacje decyzyjne, w których o ograniczone środki współubiegają się różne zadania, które w danej chwili mogłyby być realizowane, pod warunkiem przyznania tych środków (a środkami tymi mogą być także obiekty znane z codziennej praktyki, na przykład ludzie, maszyny, materiały - a zwłaszcza pieniądze). Wyniki badań naukowych naszego Doktora Honorowego mogą więc być bardzo przydatne w codzienności, zwłaszcza że badał On i opisywał naukowo, między innymi szczególnie, procesy szeregowania zadań, w których na kolejność wykonywania zadań mogą być nałożone różnego typu ograniczenia. W pracach naukowych Profesora Węglarza, zadania takie są opisane przez pewne modele matematyczne, wiążące określone charakterystyki ich wykonywania (np. prędkość, czas, koszt) z ilością przydzielonych zasobów. Dzięki odkryciom naszego Doktora Honorowego, możliwe jest naukowo precyzyjne oraz (co ważniejsze!) praktycznie skuteczne, rozwiązywanie problemów polegających na takim sterowaniu przydziałem zasobów (które zwykle są ograniczone) pomiędzy poszczególne zadania, takie, by pewien zbiór zadań został w sumie wykonany jak najefektywniej z punktu widzenia wybranego kryterium (lub całego zbioru kryteriów).

W zakresie zarysowanej wyżej problematyki Profesor Węglarz wraz z utworzonym i kierowanym przez siebie zespołem badaczy w Politechnice Poznańskiej uzyskał szereg oryginalnych wyników, z których do najważniejszych należą:

Wyniki te przedstawione są w 11 monografiach, wydanych przez najbardziej renomowane wydawnictwa międzynarodowe (Baltzera, Elseviera, Kluwera i Springera) oraz w ponad 200 artykułach opublikowanych w czasopismach rangi światowej.

Jest to, co warto raz jeszcze podkreślić, niezwykle bogaty dorobek naukowy, tym cenniejszy, że problematyka uprawiana przez Profesora Węglarza ma bardzo duże znaczenie naukowe. Należy też odnotować, że konkretne wyniki naukowe, uzyskane przez naszego Doktora Honorowego, odgrywają ważną rolę w bardzo wielu zastosowaniach praktycznych, istotnych zarówno z technicznego, jak i ekonomicznego punktu widzenia. Przykładowo w obszarze nie wiążącym się bezpośrednio z informatyką, zadaniami poddającymi się teorii Profesora Węglarza mogą być operacje technologiczne występujące w procesach produkcyjnych, a zasobami są obrabiarki, narzędzia, palety, wózki i inne składniki systemu produkcyjnego. Zadaniami mogą być jednak również procesy obliczeniowe, a zasobami procesory, pamięci, urządzenia zewnętrzne, czy inne składniki systemu komputerowego. W każdym wypadku system zarządzania zasobami (np. system operacyjny komputera) decyduje o tym, które zasoby, w jakiej ilości, którym zadaniom i na jaki czas przydzielić, by zasoby te były wykorzystane jak najefektywniej.

Profesor Jan Węglarz jest także twórcą uznanej w świecie szkoły naukowej; spośród jego 18 doktorantów 8 uzyskało już habilitacje, a 4 tytuły profesora. Wielki jest też wpływ Profesora Węglarza na rozwój problematyki badań operacyjnych, a w szczególności szeregowania zadań i rozdziału zasobów w całej Polsce. Problematyka ta, zapoczątkowana przed laty przez naszego Doktora Honorowego, jest obecnie uprawiana przez liczne grono uczonych w wielu ośrodkach naszego kraju i bez przesady można stwierdzić, że jest jedną z naszych eksportowych specjalności naukowych. Świadczy o tym zarówno liczba cytowań jak i udział naszych przedstawicieli w czołowych konferencjach światowych z tego zakresu. Wielka w tym osobista zasługa naszego Doktora Honorowego, który utrzymuje współpracę naukową z ponad 100 ośrodkami na świecie, jest często zapraszany z wykładami m.in. do USA, Kanady, Japonii, Izraela oraz prawie wszystkich krajów europejskich. Wygłosił ponad 100 referatów na konferencjach naukowych, głównie za granicą, w tym ok. połowa to referaty plenarne i zaproszone. Jest laureatem wielu prestiżowych nagród naukowych krajowych i zagranicznych, w tym Nagrody Sekretarza Naukowego PAN, Wydziału IV PAN, Nagrody Naukowej m. Poznania, wielu nagród ministra, Nagrody Fundacji Na Rzecz Nauki Polskiej oraz Złotego Medalu EURO (Asocjacja Europejskich Towarzystw Badań Operacyjnych). Ten ostatni jest najwyższym wyróżnieniem z zakresu badań operacyjnych w Europie, jak dotychczas jedynym przyznanym osobie z krajów Europy środkowo-wschodniej. Jest również honorowym doktorem Politechniki Szczecińskiej.

Kończąc, pragnę jeszcze raz stwierdzić, że Akademia Górniczo-Hutnicza, decydując się na obdarzenie Profesora Jana Węglarza godnością i przywilejami swego Doktora Honorowego - dokonała znakomitego wyboru. Jest to jeden z najwybitniejszych polskich Uczonych, Człowiek o ogromnym osobistym autorytecie i dorobku, mający ugruntowaną pozycję międzynarodową potwierdzoną licznymi i bardzo zaszczytnymi funkcjami, jakie powierzają Mu (z wyboru!) uczeni z całej Europy. Można także śmiało powiedzieć, że w istotnej mierze właśnie upór i konsekwencja Profesora Jana Węglarza doprowadziły do tego, że polskie środowisko naukowe może dziś korzystać z infrastruktury informatycznej na światowym poziomie, co dla nas w Krakowie, a zwłaszcza na AGH, ma bardzo konkretny i bardzo pozytywny wymiar. Dlatego jestem dumny z tego, że tak zasłużony Uczony zostaje członkiem naszej społeczności akademickiej, i jestem szczęśliwy, że mogłem przyczynić się do tego - zarówno jako członek Rady Wydziału, która wnioskowała nadanie Profesorowi Węglarzowi tytułu Doktora Honoris Causa, jak i rektor Uczelni, przewodniczący Senatu nadającego ten wspaniały tytuł i wreszcie jako Laudator, który mógł te wszystkie słowa wypowiedzieć.

Doktorat Honoris Causa AGH dla prof. Jana Węglarza Doktorat Honoris Causa AGH dla prof. Jana Węglarza
Doktorat Honoris Causa AGH dla prof. Jana Węglarza Doktorat Honoris Causa AGH dla prof. Jana Węglarza
Doktorat Honoris Causa AGH dla prof. Jana Węglarza Doktorat Honoris Causa AGH dla prof. Jana Węglarza



BIP nr 109 październik 2002 r. str. 4